*********
  • Anasayfa
  • Favorilere Ekle
  • Site Haritası
  • https://www.facebook.com/pages/Do%C3%A7Dr-%C4%B0lyas-Yolba%C5%9F/1564898690430554
  • https://plus.google.com/drilyasyolbas /posts
  • https://www.twitter.com/@ilyasyolbas
......Çocuk-ve-Yetişkin.... .......HASTALIKLAR........ ....ARŞİVİ....
Ürün ve Hizmetler

İLKYARDIM VE ACİL

1

T.C.

SAĞLIK BAKANLIĞI

TEMEL SAĞLIK HİZMETLERİ GENEL

MÜDÜRLÜĞÜ

İLKYARDIM VE ACİL SAĞLIK HİZMETLERİ

DAİRE BAİKANLIĞI

TEMEL İLKYARDIM UYGULAMALARI

EĞİTİM KİTABI

H. Fazıl İNAN*

Zülfinaz KURT**

İlknur KUBİLAY***

ANKARA 2007

* İlkyardım ve Acil Sağlık Hizmetleri Daire Başkanı

** İlkyardım Şube Müdürü

*** Uzm. Yük. Hem. İlkyardım Şubesi

2

ÖNSÖZ

Yaşadığımız sürece çeşitli nedenlerle yaralanmalar veya hastalıklarla karşılaşmamız

kaçınılmazdır. Yaşamımızın çeşitli dönemlerinde, bulunduğumuz her ortamda kaza ve

hastalanma riski taşımaktayız. Bu gibi durumlarla karşılaştığımızda, müdahalede bulunanların

ilkyardım eğitimi almış olmaları, yaşamın sürdürülmesinde, sakatlanmaların önlenmesinde ve

iyileşme sürecinin kısaltılmasında belirleyici rol oynayacaktır.

Ülkemizde ev, iş ya da trafik kazaları ve doğal afetler nedeni ile çok sayıda vatandaşımız

yaşamını kaybetmekte ya da sakat kalmaktadır. Bu gibi durumlarda olay yerinde her zaman bir

sağlık görevlisi olamayacağı için olaydan etkilenen ya da ortamda bulunan kişilerin kendilerine

ya da başkalarına yapacakları ilkyardım uygulamaları son derece önemlidir. Toplumumuzda

genel bir anlayış olarak, ilkyardım ile acil yardım ifadeleri birbirlerinin yerine kullanılmaktadır.

Oysa acil yardım, sağlık çalışanları tarafından gerekli donanımla yapılan tıbbi müdahaleleri

kapsamasına rağmen; ilkyardım, bu konuda eğitim almış kişilerce olay yerinde bulunan

malzemelerle ilaçsız olarak yapılan, uygulamalardır.

Ancak ilkyardım eğitimi almamış kişilerin, ilkyardım uygulamalarında bulunmaları sakıncalı

sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle ilkyardım uygulayacak olan kişilerin, mutlaka ilkyardım

eğitimi almış olmaları, öncelikli amaçlarının kişilere zarar vermemek olduğunu bilmeleri ve

hayati tehlike oluşturabilecek müdahalelerde bulunmamaları son derece önemlidir.

Bakanlığımız tarafından toplumda ilkyardım bilincinin geliştirilmesi, ilkyardım eğitimi almış

kişilerin sayısının artırılması ve konuya gereken duyarlılığın gösterilmesi amacıyla ilkyardım

konusunda bir dizi yeni çalışma başlatılmıştır. Bu nedenle öğretmen, polis, itfaiyeci, arama ve

kurtarma hizmetlerinde görev alan kişiler gibi öncelikli meslek grupları başta olmak üzere tüm

halkımızın ilkyardım konusundaki eksik ya da yanlış bilgilerinin giderilmesi ve

güncelleştirilmesi amacıyla İlkyardım Temel Uygulamaları Eğitim Rehberi hazırlanmıştır.

Bu amaçla; Bakanlığımız tarafından hazırlanan ve 22 Mayıs 2002 tarih ve 24762 sayılı Resmi

Gazete’ de yayınlanan İlkyardım Yönetmeliği çerçevesinde, önümüzdeki yıllarda ilkyardım

eğitimi almış sertifikalı ilkyardımcıların sayılarının ve niteliklerinin artmasına ve toplumumuzun

ilkyardım konusunda bilinçlendirilmesine katkı sağlayacak olan bu rehberin hazırlanmasında

emeği geçen İlkyardım ve Acil Sağlık Hizmetleri Daire Başkanlığı çalışanlarına teşekkür ederim.

Temel Sağlık Hizmetleri

Genel Müdürü

3

İÇİNDEKİLER:

1-GENEL İLKYARDIM BİLGİLERİ:

İlkyardım nedir? 8

Acil tedavi nedir? 8

İlkyardımcı kimdir? 8

İlkyardım ve acil tedavi arasındaki fark nedir? 8

İlkyardımın öncelikli amaçları nelerdir? 8

İlkyardımın temel uygulamaları nelerdir? 8

112’nin aranması sırasında nelere dikkat edilmelidir? 9

İlkyardımcının müdahale ile ilgili yapması gerekenler nelerdir? 9

İlkyardımcının özellikleri nasıl olmalıdır? 9

Hayat kurtarma zinciri nedir? 10

İlkyardımın ABC’si nedir? 10

2-HASTA/YARALININ VE OLAY YERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ:

İlkyardımcının bilmesi gereken ve vücudu oluŞturan sistemler nelerdir? 11

Vücutta nabız alınabilen bölgeler nelerdir? 12

Hasta/yaralının değerlendirilmesinin amacı nedir? 12

Hasta/yaralıların ilk değerlendirilme aŞamaları nelerdir? 12

Hasta/yaralının ikinci değerlendirmesi nasıl olmalıdır? 13

Olay yerini değerlendirmenin amacı nedir? 14

Olay yerinin değerlendirilmesinde yapılacak iŞler nelerdir? 14

3-TEMEL YAİAM DESTEĞİ:

Solunum ve kalp durması nedir? 15

Temel yaŞam desteği nedir? 15

Hava yolunu açmak için BaŞ-Çene pozisyonu nasıl verilir? 15

Yapay solunum nasıl yapılır? 15

DıŞ kalp masajı nasıl yapılır? 16

Çocuklarda (1-8 yaŞ) Temel YaŞam Desteği nasıl yapılır? 17

Bebeklerde (0-1 yaŞ) Temel YaŞam Desteği nasıl yapılır? 17

Hava yolu tıkanıklığı nedir? 18

Hava yolu tıkanıklığı belirtileri nelerdir? 18

Tam tıkanıklık olan kiŞilerde Heimlich manevrası nasıl uygulanır? 18

Kısmi tıkanıklık olan kiŞilerde nasıl ilkyardım uygulanır? 20

4-KANAMALARDA İLKYARDIM:

Kanama nedir? 21

Kaç çeŞit kanama vardır? 21

4

Kanamalarda ilkyardım uygulamaları nelerdir? 21

Vücutta baskı uygulanacak noktalar nelerdir? 22

Kanamalarda üçgen bandaj uygulaması nasıl yapılmalıdır? 22

Hangi durumlarda turnike uygulanmalıdır? 23

Turnike uygulamasında dikkat edilecek hususlar neler olmalıdır? 23

El ve ayak kopmalarında turnike nasıl uygulanır? 23

İok nedir? 24

Kaç çeŞit Şok vardır? 24

İok belirtileri nelerdir? 25

İokta ilkyardım uygulamaları nelerdir? 25

İok pozisyonu nasıl verilir? 25

5-YARALANMALARDA İLKYARDIM:

Yara nedir? 26

Kaç çeŞit yara vardır? 26

Yaraların ortak belirtileri nelerdir? 26

Yaralanmalarda ilkyardım nasıl olmalıdır? 27

Ciddi yaralanmalar nelerdir? 27

Ciddi yaralanmalarda ilkyardım nasıl olmalıdır? 27

Delici göğüs yaralanmalarında ne gibi sorunlar görülebilir? 27

Delici göğüs yaralanmalarında ilkyardım nasıl olmalıdır? 28

Delici karın yaralanmalarında ne gibi sorunlar olabilir? 28

Delici karın yaralanmalarında ilkyardım nasıl olmalıdır? 28

Kafatası ve omurga yaralanmaları neden önemlidir? 28

Kafatası yaralanmaları çeŞitleri nelerdir? 29

Kafatası ve omurga yaralanmalarının nedenleri nelerdir? 29

Kafatası ve omurga yaralanmalarında belirtiler nelerdir? 29

Kafatası ve omurga yaralanmalarında ilkyardım nasıl olmalıdır? 30

6-YANIK, DONMA VE SICAK ÇARPMASINDA İLKYARDIM:

Yanık nedir? 31

Kaç çeŞit yanık vardır? 31

Yanığın ciddiyetini belirleyen faktörler nelerdir? 31

Yanıklar nasıl derecelendirilir? 31

Yanığın vücuttaki olumsuz etkileri nelerdir? 31

Isı ile oluŞan yanıklarda ilkyardım iŞlemleri nedir? 32

Kimyasal yanıklarda ilkyardım nasıl olmalıdır? 32

Elektrik yanıklarında ilkyardım nasıl olmalıdır? 32

Sıcak çarpması belirtileri nelerdir? 33

Sıcak çarpmasında ilkyardım nasıl olmalıdır? 33

Sıcak çarpmasında risk grupları var mıdır? 33

5

Sıcak yaz günlerinde sıcak çarpmasından korunmak için alınması gereken önlemler nelerdir? 34

Donuk belirtileri nelerdir? 34

Donukta ilkyardım nasıl olmalıdır? 34

7-KIRIK, ÇIKIK VE BURKULMALARDA İLKYARDIM:

Kırık nedir? 35

Kaç çeŞit kırık vardır? 35

Kırık belirtileri nelerdir? 35

Kırığın yol açabileceği olumsuz durumlar nelerdir? 35

Kırıklarda ilkyardım nasıl olmalıdır? 35

Burkulma nedir? 36

Burkulma belirtileri nelerdir? 36

Burkulmada ilkyardım nasıl olmalıdır? 36

Çıkık nedir? 36

Çıkık belirtileri nelerdir? 36

Çıkıkta ilkyardım nasıl olmalıdır? 36

Kırık çıkık ve burkulmalarda tespit nasıl olmalıdır? 36

Tespit sırasında dikkat edilmesi gereken hususlar nelerdir? 36

Tespit yöntemleri nelerdir? 37

8-BİLİNÇ BOZUKLUKLARINDA İLKYARDIM:

Bilinç bozukluğu/Bilinç kaybı nedir? 40

Bilinç kaybı nedenleri nelerdir? 40

Bilinç bozukluğu belirtileri nelerdir? 40

Bilinç bozukluğu durumunda ilkyardım nasıl olmalıdır? 41

Koma pozisyonu (Yarı yüzükoyun-Yan pozisyon) nasıl verilir? 41

Havale nedir? 42

Havale nedenleri nelerdir? 42

Nedenlerine göre havale çeŞitleri nelerdir? 42

AteŞ nedeniyle oluŞan havale nedir? 42

AteŞ nedeniyle oluŞan havalede ilkyardım nasıl olmalıdır? 42

Sara krizi ( Epilepsi) nedir? 42

Sara krizinin belirtileri nelerdir? 43

Sara krizinde ilkyardım nasıl olmalıdır? 43

Kan Şekeri düŞüklüğü nedir? 43

Kan Şekeri düŞmesinin nedenleri nelerdir? 43

Kan Şekeri aniden düŞtüğünde hangi belirtiler görülür? 43

Kan Şekeri düŞüklüğü yavaŞ ve uzun sürede oluŞursa hangi belirtiler görülür? 44

Kan Şekeri düŞmesinde ilkyardım nasıl olmalıdır? 44

Göğüste kuvvetli ağrı nedenleri nelerdir? 44

Göğüste kuvvetli ağrı belirtileri nelerdir? 44

6

Göğüs ağrısında ilkyardım nasıl olmalıdır? 45

9-ZEHİRLENMELERDE İLKYARDIM:

Zehirlenme nedir? 46

Zehirlenmelerde genel belirtiler nelerdir? 46

Zehirlenme hangi yollarla meydana gelir? 46

Sindirim yoluyla zehirlenmede ilkyardım nasıl olmalıdır? 46

Solunum yolu ile zehirlenmelerde ilkyardım nasıl olmalıdır? 47

Cilt yolu ile zehirlenmelerde ilkyardım nasıl olmalıdır? 47

Zehirlenmelerde genel ilkyardım kuralları nelerdir? 47

10-HAYVAN ISIRMALARINDA İLKYARDIM:

Hayvan ısırmalarında ilkyardım nasıl olmalıdır? 48

Arı sokmalarının belirtileri nelerdir? 48

Arı sokmalarında ilkyardım nasıl olmalıdır? 48

Akrep sokmalarının belirtileri nelerdir? 48

Akrep sokmalarında ilkyardım nasıl olmalıdır? 48

Yılan sokmalarının belirtileri nelerdir? 48

Yılan sokmalarında ilkyardım nasıl olmalıdır? 48

Deniz canlıları sokmasında belirtiler nelerdir? 49

Deniz canlıları sokmasında ilkyardım nasıl olmalıdır? 49

11-GÖZ, KULAK VE BURUNA YABANCI CİSİM KAÇMASINDA İLKYARDIM:

Göze yabancı cisim kaçmasında ilkyardım nasıl olmalıdır? 50

Kulağa yabancı cisim kaçmasında ilkyardım nasıl olmalıdır? 50

Buruna yabancı cisim kaçmasında ilkyardım nasıl olmalıdır? 50

12-BOĞULMALARDA İLKYARDIM:

Boğulma nedir? 51

Boğulma nedenleri nelerdir? 51

Boğulmalarda genel belirtiler nelerdir? 51

Boğulmalarda genel ilkyardım iŞlemleri ne olmalıdır? 51

13-HASTA/YARALI TAİIMA TEKNİKLERİ:

Hasta/yaralı taŞınmasında genel kurallar nelerdir? 52

Acil taŞıma teknikleri nelerdir? 52

Sürükleme yöntemleri nelerdir? 52

Araç içindeki yaralıyı taŞıma (RENTEK manevrası) 53

Kısa mesafede süratli taŞıma teknikleri nelerdir? 53

Sedye üzerine yerleŞtirme teknikleri nelerdir? 54

Sedye ile taŞıma teknikleri nelerdir? 55

7

(1)

GENEL İLKYARDIM BİLGİLERİ

İlkyardım nedir?

Herhangi bir kaza veya yaşamı tehlikeye düşüren bir durumda, sağlık görevlilerinin yardımı

sağlanıncaya kadar, hayatın kurtarılması ya da durumun kötüye gitmesini önleyebilmek amacı ile

olay yerinde, tıbbi araç gereç aranmaksızın, mevcut araç ve gereçlerle yapılan ilaçsız

uygulamalardır.

Acil tedavi nedir?

Acil tedavi ünitelerinde, hasta/yaralılara doktor ve sağlık personeli tarafından yapılan tıbbi

müdahalelerdir.

İlkyardım ve acil tedavi arasındaki fark nedir?

Acil tedavi bu konuda ehliyetli kişilerce gerekli donanımla yapılan müdahale olmasına karşın,

ilkyardım bu konuda eğitim almış herkesin olayın olduğu yerde bulabildiği malzemeleri

kullanarak yaptığı hayat kurtarıcı müdahaledir.

İlkyardımcı kimdir?

İlkyardım tanımında belirtilen amaç doğrultusunda hasta veya yaralıya tıbbi araç gereç

aranmaksızın mevcut araç gereçlerle, ilaçsız uygulamaları yapan eğitim almış kişi ya da

kişilerdir.

İlkyardımın öncelikli amaçları nelerdir?

Ø Hayati tehlikenin ortadan kaldırılması,

Ø Yaşamsal fonksiyonların sürdürülmesinin sağlanması,

Ø Hasta/yaralının durumunun kötüleşmesinin önlenmesi,

Ø İyileşmenin kolaylaştırılması.

İlkyardımın temel uygulamaları nelerdir?

İlkyardım temel uygulamaları Koruma, Bildirme, Kurtarma (KBK) olarak ifade edilir.

Koruma:

Kaza sonuçlarının ağırlaşmasını önlemek için olay yerinin değerlendirilmesini kapsar. En önemli

işlem olay yerinde oluşabilecek tehlikeleri belirleyerek güvenli bir çevre oluşturmaktır.

8

Bildirme:

Olay / kaza mümkün olduğu kadar hızlı bir şekilde telefon veya diğer kişiler aracılığı ile gerekli

yardım kuruluşlarına bildirilmelidir. Türkiye'de ilkyardım gerektiren her durumda telefon

iletişimleri, 112 acil telefon numarası üzerinden gerçekleştirilir.

112’nin aranması sırasında nelere dikkat edilmelidir?

Ø Sakin olunmalı ya da sakin olan bir kişinin araması sağlanmalı,

Ø 112 merkezi tarafından sorulan sorulara net bir şekilde cevap verilmeli,

Ø Kesin yer ve adres bilgileri verilirken, olayın olduğu yere yakın bir caddenin ya da çok

bilinen bir yerin adı verilmeli,

Ø Kimin, hangi numaradan aradığı bildirilmeli,

Ø Hasta/yaralı(lar)ın adı ve olayın tanımı yapılmalı,

Ø Hasta/yaralı sayısı ve durumu bildirilmeli,

Ø Eğer herhangi bir ilkyardım uygulaması yapıldıysa nasıl bir yardım verildiği belirtilmeli,

Ø 112 hattında bilgi alan kişi, gerekli olan tüm bilgileri aldığını söyleyinceye kadar telefon

kapatılmamalıdır.

Kurtarma (Müdahale):

Olay yerinde hasta / yaralılara müdahale hızlı ancak sakin bir şekilde yapılmalıdır.

İlkyardımcının müdahale ile ilgili öncelikli yapması gerekenler nelerdir?

Ø Hasta / yaralıların durumu değerlendirilir (ABC) ve öncelikli müdahale edilecekler

belirlenir,

Ø Hasta/yaralının korku ve endişeleri giderilir,

Ø Hasta/yaralıya müdahalede yardımcı olacak kişiler organize edilir,

Ø Hasta/yaralının durumunun ağırlaşmasını önlemek için kendi kişisel olanakları ile gerekli

müdahalelerde bulunulur,

Ø Kırıklara yerinde müdahale edilir,

Ø Hasta/yaralı sıcak tutulur,

Ø Hasta/yaralının yarasını görmesine izin verilmez,

Ø Hasta/yaralıyı hareket ettirmeden müdahale yapılır,

Ø Hasta/yaralının en uygun yöntemlerle en yakın sağlık kuruluşuna sevki sağlanır (112)

(Ancak, ağır hasta/yaralı bir kişi hayati tehlikede olmadığı sürece asla yerinden

kıpırdatılmamalıdır).

9

İlkyardımcının özellikleri nasıl olmalıdır?

Olay yeri genellikle insanların telaşlı ve heyecanlı oldukları ortamlardır. Bu durumda

ilkyardımcı sakin ve kararlı bir şekilde olayın sorumluluğunu alarak gerekli müdahaleleri doğru

olarak yapmalıdır. Bunun için bir ilkyardımcıda aşağıdaki özelliklerin olması gerekmektedir:

Ø İnsan vücudu ile ilgili temel bilgilere sahip olmalı,

Ø Önce kendi can güvenliğini korumalı,

Ø Sakin, kendine güvenli ve pratik olmalı,

Ø Eldeki olanakları değerlendirebilmeli,

Ø Olayı anında ve doğru olarak haber vermeli (112’yi aramak),

Ø Çevredeki kişileri organize edebilmeli ve onlardan yararlanabilmeli,

Ø İyi bir iletişim becerisine sahip olmalıdır.

Hayat kurtarma zinciri nedir?

Hayat kurtarma zinciri 4 halkadan oluşur. Son iki halka ileri yaşam desteğine aittir ve

ilkyardımcının görevi değildir.

1.Halka - Sağlık kuruluşuna haber verilmesi

2.Halka - Olay yerinde Temel Yaşam Desteği yapılması

3.Halka - Ambulans ekiplerince müdahaleler yapılması

4.Halka - Hastane acil servislerinde müdahale yapılmasıdır.

İlkyardımın ABC si nedir?

Bilinç kontrol edilmeli, bilinç kapalı ise aşağıdakiler hızla değerlendirilmelidir:

A. Hava yolu açıklığının değerlendirilmesi

B. Solunumun değerlendirilmesi ( Bak-Dinle-Hisset)

C. Dolaşımın değerlendirilmesi (Şah damarından 5 saniye nabız alınarak yapılır)

10

(2)

HASTA/YARALININ VE OLAY YERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

İlkyardımcının bilmesi gereken ve vücudu oluŞturan sistemler nelerdir?

İlkyardımcının insan vücudu, yapısı ve işleyişi konusunda bazı temel kavramları bilmesi,

ilkyardımcı olarak yapacağı müdahalelerde bilinçli olmasını kolaylaştırır.

Hareket sistemi: Vücudun hareket etmesini, desteklenmesini sağlar ve koruyucu görev yapar.

Hareket sistemi şu yapılardan oluşur:

Ø Kemikler

Ø Eklemler

Ø Kaslar

DolaŞım sistemi: Vücut dokularının oksijen, besin, hormon, bağışıklık elemanı ve benzeri

elemanları taşır ve yeniden geriye toplar. Dolaşım sistemi şu yapılardan oluşur:

Ø Kalp

Ø Kan damarları

Ø Kan

Sinir sistemi: Bilinç, anlama, düşünme, algılama, hareketlerinin uyumu, dengesi ve solunum ile

dolaşımı sağlar. Sinir sistemi şu yapılardan oluşur:

Ø Beyin

Ø Beyincik

Ø Omurilik

Ø Omurilik soğanı

Solunum sistemi: Vücuda gerekli olan gaz alışverişi görevini yaparak hücre ve dokuların

oksijenlenmesini sağlar. Solunum sistemi şu organlardan oluşur:

Ø Solunum yolları

Ø Akciğerler

BoŞaltım sistemi: Kanı süzerek gerekli maddelerin vücutta tutulması, zararlı olanların atılması

görevlerini yaparak vücutta iç dengeyi korur. Boşaltım sistemi şu organlardan oluşur:

Ø İdrar borusu

Ø İdrar kesesi

Ø İdrar kanalları

Ø Böbrekler

Sindirim sistemi: Ağızdan alınan besinlerin öğütülerek sindirilmesi ve kan dolaşımı vasıtasıyla

vücuda dağıtılmasını sağlar. Sindirim sistemi şu organlardan oluşur:

Ø Dil ve dişler

Ø Yemek borusu

Ø Mide

Ø Safra kesesi

11

Ø Pankreas

Ø Bağırsaklar

YaŞam Bulguları İle İlgili Önemli Göstergeler Nelerdir?

Hasta/yaralıyı değerlendirmeden önce yaşam bulgularının anlamlarının bilinmesi gerekmektedir.

Çünkü; bu bulguların var veya yok olması yapılacak müdahaleler için önem taşımaktadır.Yaşam

bulguları dediğimizde, hasta/yaralının;

—Bilinci,

—Solunumu,

—Dolaşımı,

—Vücut Isısı,

—Kan Basıncından söz edilmektedir.

Bilinç Durumunun Değerlendirilmesi:

Öncelikle, hasta/yaralının bilinç durumu değerlendirilir.

Normal bir kişi kendine yöneltilen tüm uyarılara cevap verir. Bilinç düzeyi yaralanmanın

ağırlığını gösterir. Bilinç düzeyleri;

Kişinin bilinci yerinde ise= Tüm uyarılara cevap verir.

1 Derece Bilinç Kaybı = Sözlü ve gürültülü uyaranlara cevap verir.

2 Derece Bilinç Kaybı = Ağrılı uyaranlara cevap verir.

3 Derece Bilinç Kaybı = Tüm uyaranlara karşı tepkisizdir, cevap vermez,

Solunum Değerlendirilmesi:

Hasta/yaralının solunumu değerlendirilirken;

—solunum sıklığına,

—Solunum aralıklarının eşitliğine,

—Solunum derinliği’ne bakılır.

Kişinin 1 dakika içinde nefes alma ve verme sayısı solunum sıklığıdır.

—Sağlıklı yetişkin bir kişide dakikada solunum sayısı 12–20,

—Çocuklarda 16–22,

—Bebeklerde 18-24’dür.

Kan Basıncının Değerlendirilmesi:

Hasta/yaralı değerlendirilirken kan basıncı kontrol edilmez. Ancak, kan basıncının anlamının

bilinmesi önemlidir.

Kalbin kasılma ve gevşeme anında damar duvarına yaptığı basınçtır. Kalbin kanı pompalama

gücünü gösterir. Normal değeri 100/50- 140/100 mm Hg’dir.

Nabız Değerlendirilmesi:

Kalp atımlarının atardamar duvarına yaptığı basıncın damar duvarında parmak uçlarıyla

hissedilmesine nabız denmektedir.

—Yetişkin bir kişide normal nabız sayısı dakikada 60–100,

12

—Çocuklarda 100–120,

—Bebeklerde 100-140’dır.

Vücutta nabız alınabilen bölgeler nelerdir?

Ø Şah damarı (adem elmasının her iki yanında)

Ø Ön-kol damarı (Bileğin iç yüzü, başparmağın üst hizası)

Ø Bacak damarı (Ayak sırtının merkezinde)

Ø Kol damarı (Kolun iç yüzü, dirseğin üstü)

Hasta/yaralıların dolaşımını değerlendirirken, çocuk ve yetişkinlerde şah damarından, bebeklerde

kol atardamarından nabız alınır.

Vücut Isısının Değerlendirilmesi:

İlkyardımda vücut ısısı koltuk altından ölçülmelidir.

Normal vücut ısısı 36,5 C’dir. Normal değerin üstünde olması yüksek ateş, altında olması düşük

ateş olarak belirtilir. 41–42 C üstü ve 34,5 C tehlike olduğunu ifade eder. 31.0 C ve altı

ölümcüldür.

Hasta/yaralının değerlendirilmesinin amacı nedir?

Ø Hastalık ya da yaralanmanın ciddiyetinin değerlendirmesi,

Ø İlkyardım önceliklerinin belirlenmesi,

Ø Yapılacak ilkyardım yönteminin belirlenmesi,

Ø Güvenli bir müdahale sağlanması.

Hasta/yaralının ilk değerlendirilme aŞamaları nelerdir?

Hasta/yaralıya sözlü uyaranla ya da hafifçe omzuna dokunarak ―iyi misiniz?” diye sorularak

bilinç durumu değerlendirmesi yapılır. Bilinç durumunun değerlendirilmesi daha sonraki

aşamalar için önemlidir. Buna göre hasta/yaralının ilk değerlendirilme aşamaları şunlardır:

A. Havayolu açıklığının değerlendirilmesi:

Ø Özellikle bilinç kaybı olanlarda dil geri kaçarak solunum yolunu tıkayabilir ya da

kusmuk, yabancı cisimlerle solunum yolu tıkanabilir. Havanın akciğerlere ulaşabilmesi

için hava yolunun açık olması gerekir.

Ø Hava yolu açıklığı sağlanırken hasta/yaralı baş, boyun, gövde ekseni düz olacak şekilde

yatırılmalıdır.

Ø Bilinç kaybı belirlenmiş kişide; ağız içine önce göz ile bakılmalı, eğer yabancı cisim var

ise işaret parmağı yandan ağız içine sokularak cisim çıkartılmalıdır.

Ø Daha sonra bir el hasta/yaralının alnına, diğer elin 2 parmağı çene kemiğinin üzerine

koyulur, alından bastırılıp çeneden kaldırılarak baş geriye doğru itilip BaŞ-Çene

pozisyonu verilir. Bu işlemler sırasında sert hareketlerden kaçınılmalıdır.

13

B. Solunumun değerlendirilmesi:

İlkyardımcı, başını hasta/yaralının göğsüne bakacak şekilde yan çevirerek yüzünü hasta/yaralının

ağzına yaklaştırır, Bak-Dinle-Hisset yöntemi ile solunum yapıp yapmadığını 5 saniye süre ile

değerlendirir.

Ø Göğüs kafesinin solunum hareketine bakılır,

Ø Eğilip kulağını hastanın ağzına yaklaştırarak solunum dinlenir ve hastanın soluğunu

yanağında hissetmeye çalışılır,

Solunum yoksa derhal yapay solunuma başlanır.

C. DolaŞımın değerlendirilmesi:

Dolaşımın değerlendirilmesi için ilkyardımcı; çocuk ve yetişkinlerde şah damarından,

bebeklerde kol atardamarından 3 parmakla 5 saniye süre ile nabız almaya çalışılır.

İlk değerlendirme sonucu hasta/yaralının bilinci kapalı fakat solunum ve nabzı varsa derhal

koma pozisyonuna getirerek diğer yaralılar değerlendirilir.

Hasta/yaralının ikinci değerlendirmesi nasıl olmalıdır?

İlk muayene ile hasta/yaralının yaşam belirtilerinin varlığı güvence altına alındıktan sonra

ilkyardımcı ikinci muayene aşamasına geçerek baştan aşağı muayene yapar.

İkinci değerlendirme aşamaları şunlardır:

GörüŞerek bilgi edinme:

Ø Kendini tanıtır,

Ø Hasta/yaralının ismini öğrenir ve adıyla hitap eder,

Ø Hoşgörülü ve nazik davranarak güven sağlar,

Ø Hasta/yaralının endişelerini gidererek rahatlatır,

Ø Olayın mahiyeti, koşulları, kişisel özgeçmişleri, sonuç olarak ne yedikleri, kullanılan

ilaçlar ve alerjinin varlığı sorularak öğrenilir.

BaŞtan aŞağı kontrol yapılır:

Ø Bilinç düzeyi, anlama, algılama,

Ø Solunum sayısı, ritmi, derinliği,

Ø Nabız sayısı, ritmi, şiddeti,

Ø Vücut veya cilt ısısı, nemi, rengi

BaŞ: Saç, saçlı deri, baş ve yüzde yaralanma, morluk olup olmadığı, kulak ya da burundan sıvı

veya kan gelip gelmediği değerlendirilir, ağız içi kontrol edilir.

Boyun: Ağrı, hassasiyet, şişlik, şekil bozukluğu araştırılır. Aksi ispat edilinceye kadar boyun

zedelenmesi ihtimali göz ardı edilmemelidir.

Göğüs kafesi: Saplanmış cisim, açık yara, şekil bozukluğu ya da morarma olup olmadığı, hafif

baskı ile ağrı oluşup oluşmadığı, kanama olup olmadığı değerlendirilmelidir. Göğüs kafesi

14

genişlemesinin normal olup olmadığı araştırılmalıdır. Göğüs muayenesinde eller arkaya

kaydırılarak hasta/yaralının sırtı da kontrol edilmelidir.

Karın boŞluğu: Saplanmış cisim, açık yara, şekil bozukluğu, şişlik, morarma, ağrı ya da

duyarlılık olup olmadığı ve karnın yumuşaklığı değerlendirilmelidir. Eller bel tarafına

kaydırılarak muayene edilmeli, ardından kalça kemiklerinde de aynı araştırma yapılarak kırık

veya yara olup olmadığı araştırılmalıdır.

Kol ve bacaklar: Kuvvet, his kaybı varlığı, ağrı, şişlik, şekil bozukluğu, işlev kaybı ve kırık

olup olmadığı, nabız noktalarından nabız alınıp alınmadığı değerlendirilmelidir.

İkinci değerlendirmeden sonra mevcut duruma göre yapılacak müdahale yöntemi seçilir.

Olay yerini değerlendirmenin amacı nedir?

Ø Olay yerinde tekrar kaza olma riskinin ortadan kaldırılması,

Ø Olay yerindeki hasta/yaralı sayısının ve türlerinin belirlenmesidir.

Olay yerinin hızlı bir şekilde değerlendirilmesinin ardından yapılacak müdahaleler planlanır.

Olay yerinin değerlendirilmesinde yapılacak iŞler nelerdir?

Herhangi bir olay yerinin değerlendirilmesinde aşağıdakiler mutlaka yapılmalıdır:

Ø Kazaya uğrayan araç mümkünse yolun dışına ve güvenli bir alana alınmalı, kontağı

kapatılmalı, el freni çekilmeli, araç LPG’li ise aracın bagajında bulunan tüpün vanası

kapatılmalıdır,

Ø Olay yeri yeterince görünebilir biçimde işaretlenmelidir. Kaza noktasının önüne ve

arkasına gelebilecek araç sürücülerini yavaşlatmak ve olası bir kaza tehlikesini önlemek

için uyarı işaretleri yerleştirilmeli; bunun için üçgen reflektörler kullanılmalıdır,

Ø Olay yerinde hasta/yaralıya yapılacak yardımı güçleştirebilecek veya engelleyebilecek

meraklı kişiler olay yerinden uzaklaştırılmalıdır,

Ø Olası patlama ve yangın riskini önlemek için olay yerinde sigara içilmemelidir,

Ø Gaz varlığı söz konusu ise oluşabilecek zehirlenmelerin önlenmesi için gerekli önlemler

alınmalıdır,

Ø Ortam havalandırılmalıdır,

Ø Kıvılcım oluşturabilecek ışıklandırma veya çağrı araçlarının kullanılmasına izin

verilmemelidir,

Ø Hasta/yaralı yerinden oynatılmamalıdır,

Ø Hasta/yaralı hızla yaşam bulguları yönünden (ABC) değerlendirilmelidir,

Ø Hasta/yaralı kırık ve kanama yönünden değerlendirilmelidir,

Ø Hasta/yaralı sıcak tutulmalıdır,

Ø Hasta/yaralının bilinci kapalı ise ağızdan hiçbir şey verilmemelidir,

Ø Tıbbi yardım istenmelidir (112),

Ø Hasta/yaralının endişeleri giderilmeli, nazik ve hoşgörülü olmalıdır,

Ø Hasta/yaralının paniğe kapılmasını engellemek için yarasını görmesine izin

verilmemelidir,

15

Ø Hasta/yaralı ve olay hakkındaki bilgiler kaydedilmelidir,

Ø Yardım ekibi gelene kadar olay yerinde kalınmalıdır.

(3)

TEMEL YAİAM DESTEĞİ

Solunum ve kalp durması nedir?

Solunum durması: Solunum hareketlerinin durması nedeniyle vücudun yaşamak için ihtiyacı

olan oksijenden yoksun kalmasıdır. Hemen yapay solunuma başlanmaz ise bir süre sonra kalp

durması meydana gelir.

Kalp durması: Bilinci kapalı kişide kalp atımının olmaması durumudur. Kalp durmasına en kısa

sürede müdahale edilmezse dokuların oksijenlenmesi bozulacağı için beyin hasarı oluşur.

Kişide solunumun olmaması, bilincin kapalı olması, hiç hareket etmemesi ve uyaranlara cevap

vermemesi kalp durmasının belirtisidir.

Temel YaŞam Desteği nedir?

Yaşam kurtarmak amacı ile hava yolu açıklığı sağlandıktan sonra, solunumu ve/veya kalbi

durmuş kişiye yapay solunum ile akciğerlerine oksijen gitmesini, dış kalp masajı ile de kalpten

kan pompalanmasını sağlamak üzere yapılan ilaçsız müdahalelerdir.

Hava yolunu açmak için BaŞ-Çene pozisyonu nasıl verilir?

Bilinci kapalı bütün hasta/yaralılarda solunum yolu kontrol edilmelidir. Çünkü dil geriye

kayabilir ya da herhangi bir yabancı madde solunum yolunu tıkayabilir. Önce ağız içine gözle

bakılır, eğer yabancı cisim var ise çıkarıldıktan sonra hastaya baŞ-çene pozisyonu verilir.

Bunun için;

Ø Bir el alına yerleştirilir,

Ø Diğer elin iki parmağı çene kemiğinin üzerine yerleştirilir,

Ø Alından bastırılıp, çeneden kaldırılarak baş geriye doğru itilir,

Ø Böylece dil yerinden oynatılarak hava yolu açıklığı sağlanmış olur.

Yapay solunum nasıl yapılır?

Ø Hasta/yaralının hava yolu açıldıktan sonra, solunum Bak-Dinle-Hisset yöntemi ile

değerlendirilir,

Ø Normal solunum yoksa( solunum yoksa veya yetersiz ve düzensiz ise) hemen yapay

solunuma başlanır.

16

YETİİKİNLERDE DIİ KALP MASAJI VE YAPAY SOLUNUMUN

BİRLİKTE UYGULANMASI

1- Kendisinin ve hasta/yaralının güvenliğinden emin olunur,

2- Hasta/yaralının omuzlarına dokunup ―iyi misiniz?‖ diye sorularak bilinci kontrol edilir; eğer

bilinci yok ise:

3- Çevreden yardım çağrılır; 112 aratılır; suda boğulmalarda ve travmalarda; eğer ilkyardımcı

yalnız ise 30/2 kalp basısı ve suni solunum uygulamasının 5 tur tekrarından sonra 112’yi kendisi

arar,

4- Hasta/yaralı sert bir zemin üzerine sırt üstü yatırılır,

5- Hasta/yaralının yanına diz çökülür,

6- Hasta/yaralının boynunu ve göğsünü saran giysiler açılır,

7- Ağız içi gözle kontrol edilir; hava yolu tıkanıklığına neden olan yabancı cisim var ise

çıkartılır,

8- Hava yolunu açmak için bir el hasta/yaralının alnına, diğer elin iki parmağı çene kemiğinin

üzerine yerleştirilir,

9- Çene kemiğinin uzun kenarı yere dik gelecek şekilde alından bastırılıp, çeneden kaldırılarak

baş geriye doğru itilir; hastaya baŞ-çene pozisyonu verilir,

10- Hasta/yaralının solunum yapıp yapmadığı bak-dinle-hisset yöntemiyle 5 saniye süre ile

kontrol edilir:

Göğüs kafesinin solunum hareketlerine bakılır,

Eğilip, kulağını hastanın ağzına yaklaştırarak solunum dinlenirken diğer el göğüs

üzerine hafifçe yerleştirilerek hissedilir.

11- Soluk alıp vermiyorsa alnın üzerine konulan elin baş ve işaret parmağını kullanarak

hasta/yaralının burnu kapatılır,

12- Baş çene pozisyonunda iken hasta/yaralının ağzını içine alacak şekilde ağız yerleştirilir,

13- Eğer solunum yoksa hasta /yaralının göğsünü yükseltmeye yarayacak kadar her biri 1 saniye

süren 2 kurtarıcı nefes verilir, havanın geriye çıkması için zaman verilir,

14- Kalp basısı uygulamak için göğüs kemiğinin alt ve üst ucu tespit edilerek alt yarısına bir elin

topuğu yerleştirilir,

15- Diğer el bu elin üzerine yerleştirilir,

16- Her iki elin parmakları birbirine kenetlenir,

17- Ellerin parmakları göğüs kafesiyle temas ettirilmeden, dirsekler bükülmeden, göğüs kemiği

üzerine vücuda dik olacak şekilde tutulur,

18- Göğüs kemiği 4–5 cm aşağı inecek şekilde ( yandan bakıldığında göğüs yüksekliğinin 1/3’ü

kadar) bası uygulanır, bu işlemin hızı dakikada 100 bası olacak şekilde ayarlanır,

19- Hasta/ yaralıya 30 kalp masajından sonra 2 solunum yaptırılır, (30;2)

20- Temel yaşam desteğine hasta/yaralının yaşamsal refleksleri veya tıbbi yardım gelene kadar

kesintisiz devam edilir.

17

ÇOCUKLARDA (1-8 YAİ) DIİ KALP MASAJI VE YAPAY SOLUNUMUN BİRLİKTE

UYGULANMASI

1- Kendisinin ve çocuğun güvenliğinden emin olunur,

2- Çocuğun omuzlarına dokunup ―iyi misiniz?‖ diye sorularak bilinci kontrol edilir; eğer

bilinci yok ise:

3- Çevreden yardım çağrılır; 112 aratılır; İlkyardımcı yalnız ise; 30;2 göğüs basısının 5 tur

tekrarından sonra 112’yi kendisi arar,

4- Çocuk sert bir zemin üzerine sırt üstü yatırılır,

5- Çocuğun yanına diz çökülür,

6- Çocuğun boynunu ve göğsünü saran giysiler açılır,

7- Ağız içi gözle kontrol edilir; hava yolu tıkanıklığına neden olan yabancı cisim var ise

çıkartılır,

8- Hava yolunu açmak için bir el hasta/yaralının alnına, diğer elin iki parmağı çene kemiğinin

üzerine yerleştirilir,

9- Çene kemiğinin uzun kenarı yere dik gelecek şekilde alından bastırılıp, çeneden kaldırılarak

baş geriye doğru itilir; çocuğa baŞ-çene pozisyonu verilir,

10- Hasta/yaralının solunum yapıp yapmadığı bak-dinle-hisset yöntemiyle 5 saniye süre ile

kontrol edilir:

Göğüs kafesinin solunum hareketlerine bakılır,

Eğilip, kulağını hastanın ağzına yaklaştırarak solunum dinlenirken diğer el göğüs

üzerine hafifçe yerleştirilerek hissedilir.

11- Soluk alıp vermiyorsa alnın üzerine konulan elin baş ve işaret parmağını kullanarak çocuğun

burnu kapatılır,

12- Baş çene pozisyonunda iken çocuğun ağzını içine alacak şekilde ağız yerleştirilir,

13- Eğer solunum yoksa çocuğun göğsünü yükseltmeye yarayacak kadar her biri 1 saniye süren

2 kurtarıcı nefes verilir, havanın geriye çıkması için zaman verilir,

14- Kalp basısı uygulamak için göğüs kemiğinin alt ve üst ucu tespit edilerek alt yarısına bir elin

topuğu yerleştirilir, (çocuk yetişkin görünümündeyse yetişkinlerde olduğu gibi iki el ile kalp

basısı uygulanır ) ,

15- Elin parmakları göğüs kafesiyle temas ettirilmeden, dirsek bükülmeden, göğüs kemiği

üzerine vücuda dik olacak şekilde tutulur,

16- Göğüs kemiği 2,5–5 cm aşağı inecek şekilde ( yandan bakıldığında göğüs yüksekliğinin

1/3’ü kadar) bası uygulanır, bu işlemin hızı dakikada 100 bası olacak şekilde ayarlanır,

17- Çocuğa 30 kalp masajından sonra 2 solunum yaptırılır (30;2) ,

18- Temel yaşam desteğine çocuğun yaşamsal refleksleri veya tıbbi yardım gelene kadar

kesintisiz devam edilir.

18

BEBEKLERDE (012 AY) DIİ KALP MASAJI VE YAPAY SOLUNUMUN BİRLİKTE

UYGULANMASI

1- Kendisinin ve bebeğin güvenliğinden emin olunur,

2- Ayak tabanına hafifçe vurarak bilinci kontrol edilir; eğer bilinci yok ise,

3- Çevreden yardım çağrılır; 112 aratılır; ilkyardımcı yalnız ise 5 kurtarıcı solunumdan sonra

30;2 göğüs basısının 5 tur tekrarından sonra 112’yi kendisi arar,

4- Bebek sert bir zemin üzerine sırt üstü yatırılır,

5- ilkyardımcı temel yaşam desteği uygulayacağı pozisyonu alır (yerde uygulama yapacak ise diz

çöker, masa v.b. yerde uygulama yapacak ise ayakta durur),

6- Çocuğun boynunu ve göğsünü saran giysiler açılır,

7- Ağız içi gözle kontrol edilir; hava yolu tıkanıklığına neden olan yabancı cisim var ise

çıkartılır,

8- Hava yolunu açmak için, bir el bebeğin alnına, diğer elin iki parmağı çene kemiğine koyulup

baş hafifçe yukarı geri itilerek eğilir,

9- Bebeğin solunum yapıp yapmadığı bak-dinle-hisset yöntemiyle 5 saniye süre ile kontrol

edilir:

Göğüs kafesinin solunum hareketlerine bakılır,

Eğilip, kulağını hastanın ağzına yaklaştırarak solunum dinlenirken diğer el göğüs

üzerine hafifçe yerleştirilerek hissedilir,

10- Solunum yoksa ağız dolusu nefes alınır ve ağız bebeğin ağız ve burnunu içine alacak şekilde

yerleştirilir,

11- - Bebeğin göğsünü yükseltmeye yarayacak kadar her biri 1 saniyenin üzerinde 5 kurtarıcı

solunum verilir, havanın geriye çıkması için zaman verilir,

12- Kalp basısı uygulamak için bebeğin (iki meme başının altındaki hattın ortası göğüs

merkezini oluşturur) göğüs merkezi belirlenir,

13- Bir elin orta ve yüzük parmağı bebeğin göğüs merkezine yerleştirilir,

14- Göğüs kemiği 1–1,5 cm aşağı inecek şekilde ( yandan bakıldığında göğüs yüksekliğinin

1/3’ü kadar) bası uygulanır, bu işlemin hızı dakikada 100 bası olacak şekilde ayarlanır,

15- Bebeğe 30 kalp masajından sonra 2 solunum yaptırılır (30;2) ,

16- Temel yaşam desteğine bebeğin yaşamsal refleksleri veya tıbbi yardım gelene kadar

kesintisiz devam edilir.

19

Hava yolu tıkanıklığı nedir?

Hava yolunun, solunumu gerçekleştirmek için gerekli havanın geçişine engel olacak şekilde

tıkanmasıdır. Tıkanma tam tıkanma ya da kısmi tıkanma şeklinde olabilir.

Hava yolu tıkanıklığı belirtileri nelerdir?

Kısmi tıkanma belirtileri:

Ø Öksürür,

Ø Nefes alabilir,

Ø Konuşabilir.

Bu durumda hastaya dokunulmaz, öksürmeye teŞvik edilir.

Tam tıkanma belirtileri:

Ø Nefes alamaz,

Ø Acı çeker, ellerini boynuna götürür,

Ø Konuşamaz,

Ø Rengi morarmıştır.

Bu durumda Heimlich Manevrası (=Karına bası uygulama) yapılır.

Bilinci yerinde tam tıkanıklık olan kiŞilerde Heimlich Manevrası (=Karına bası uygulama)

nasıl uygulanır?

Ø Hasta ayakta ya da oturur pozisyonda olabilir,

Ø Hastanın yanında veya arkasında durulur,

Ø Bir elle göğsü desteklenerek öne eğilmesi sağlanır,

Ø Diğer elin topuğu ile hızla 5 kez sırtına ( kürek kemikleri arasına) süpürür tarzda vurulur,

Ø Tıkanıklığın açılıp açılmadığına bakılır, açıldıysa işlem durdurulur,

Ø Tıkanıklık açılmadıysa heimlich manevrası yapılır;

Ø Hastanın arkasına geçip sarılarak gövdesi kavranır,

Ø Bir elin başparmağı midenin üst kısmına, göğüs kemiği altına gelecek şekilde yumruk

yaparak konur. Diğer el ile yumruk yapılan el kavranır,

Ø Kuvvetle arkaya ve yukarı doğru bastırılır,

Ø Bu hareket 5-7 kez yabancı cisim çıkıncaya kadar tekrarlanır,

Ø Tıkanıklık açılmadıysa tekrar sırtına vurulur,

Ø Bu işlemler 5’er kez olacak şekilde dönüşümlü olarak tekrarlanır,

Ø Hastanın bilinci kapanırsa, sert zemin üzerine yatırılır,

Ø Şah damarından nabız ve solunum değerlendirilir,

20

Ø Tıbbi yardım istenir (112),

Ø Temel yaşam desteği uygulanır.

Bilincini kaybetmiŞ(=bilinci kapalı) kiŞilerde Heimlich Manevrası:

Ø Hasta yere yatırılır, yan pozisyonda sırtına 5 kez vurulur,

Ø Tıkanma açılmadığı takdirde hasta düz bir zeminde başı yana çevrilir,

Ø Hastanın bacakları üzerine ata biner şekilde oturulur,

Ø Bir elin topuğunu göbek ile göğüs kemiği arasına yerleştirilir, diğer el üzerine konur,

Ø Göbeğin üzerinden kürek kemiklerine doğru eğik bir baskı uygulanır,

Ø Şah damarından nabız ve solunum değerlendirilir,

Ø İşleme yabancı cisim çıkıncaya kadar devam edilir,

Ø Tıbbi yardım istenir (112),

Ø Bu hareketi 5–7 kez yabancı cisim çıkıncaya kadar ya da yardım gelinceye kadar devam

edin,

Ø Bu tür olgularda havayolu tıkanıklığından şüphelenildiğinde, ilkyardımcılar Temel

Yaşam Desteği uygulamalarını yapacaklardır. Kurtarıcı nefes verdikten sonra hava

gitmiyorsa tıkanıklık olduğu düşünülür, ilkyardımcı ağız içinde yabancı cisim olup

olmadığını kontrol etmeli, yabancı cisim görüyorsa çıkarmalıdır.

Bebeklerde tam tıkanıklık olan hava yolunun açılması (*):

Ø Bebek ilkyardımcının bir kolu üzerine ters olarak yatırılır,

Ø Başparmak ve diğer parmakların yardımıyla bebeğin çenesi kavranarak boynundan

tutulur ve yüzüstü pozisyonda öne doğru eğilir,

Ø Baş gergin ve gövdesinden aşağıda bir pozisyonda tutulur,

Ø 5 kez el bileğinin iç kısmı ile bebeğin sırtına kürek kemiklerinin arasına hafifçe vurulur,

Ø Diğer kolun üzerine başı elle kavranarak sırtüstü çevrilir,

Ø Yabancı cismin çıkıp çıkmadığına bakılır,

Ø Çıkmadıysa başı gövdesinden aşağıda olacak sırtüstü şekilde tutulur,

Ø 5 kez iki parmakla göğüs kemiğinin alt kısmından karnın üs kısmına baskı uygulanır,

Ø Yabancı cisim çıkana kadar devam edilir,

Ø Tıbbi yardım istenir (112).

(*)Bebek çok küçük ise ve karından baskı uygulanamıyorsa bebekler için yukarıda anlatılan

uygulamalar yapılır. Ancak diğer hallerde bebeklerde yapılan uygulamalar, bilinci kapalı

erişkinlerde yapılan Heimlich Manevrası uygulamaları ile aynıdır.

21

Kısmi tıkanıklık olan kiŞilerde nasıl ilkyardım uygulanır?

Ø Eğer kişinin hava yolunda yeterli hava giriş çıkışı mevcutsa, kazazede öksürmeye teşvik

edilmeli, yakından izlenmeli ve başka bir girişimde bulunulmamalıdır. Kazazedenin henüz

ayakta durabildiği bu dönemde onun arka tarafında yer alınmalıdır,

Ø Bu durumda, kazazede öncelikle bulunduğu pozisyonda bırakılmalıdır,

Ø Kazazedenin solunum ve öksürüğü zayıflarsa ya da kaybolursa ve morarma saptanırsa derhal

girişimde bulunulmalıdır,

Ø Belirgin bir yabancı cisim, yerinden çıkmış veya gevşemiş takma dişleri varsa bunlar

yerinden çıkarılır,

Ø Eğer yabancı cisim görülemiyorsa ve hastanın durumu kötüye gidiyorsa yukarıda tam

tıkanmada anlatılan uygulamalara başlanır.

(4)

KANAMALARDA İLKYARDIM

Kanama nedir?

Damar bütünlüğünün bozulması sonucu kanın damar dışına (vücudun içine veya dışına doğru)

doğru akmasıdır. Kanamanın ciddiyeti aşağıdaki durumlara bağlıdır:

Ø Kanamanın hızı,

Ø Vücutta kanın aktığı bölge,

Ø Kanama miktarı,

Ø Kişinin fiziksel durumu ve yaşı.

Kaç çeŞit kanama vardır?

Vücutta kanın aktığı bölgeye göre 3 çeşit kanama vardır:

DıŞ kanamalar: Kanama yaradan vücut dışına doğru olur.

İç kanamalar: Kanama vücut içine olduğu için gözle görülemez.

Doğal deliklerden olan kanamalar: Kulak, burun, ağız, anüs, üreme organlarından olan

kanamalardır.

Damar tipine göre ise: Kanama arter (atardamar), ven (toplardamar) ya da kılcal damar kanaması

olabilir. Atar damar kanamaları kalp atımları ile uyumlu olarak kesik kesik akar ve açık

renklidir. Toplardamar kanamaları ise koyu renkli ve sızıntı şeklindedir. Kılcal damar kanaması

küçük kabarcıklar şeklindedir.

Kanamanın değerlendirilmesinde, şok belirtilerinin izlenmesi çok önemlidir.

Vücutta baskı uygulanacak noktalar nelerdir?

Ataradamar kanamalarında kan basınç ile fışkırır tarzda olur. Bu nedenle, kısa zamanda çok kan

kaybedilir. Bu tür kanamalarda asıl yapılması gereken, kanayan yer üzerine veya kanayan yere

22

yakın olan bir üst atardamar bölgesine baskı uygulanmasıdır. Vücutta bu amaç için belirlenmiş

baskı noktaları şunlardır:

1-Boyun : Boyun atardamarı (şah damarı) baskı yeri

2-Köprücük kemiği üzeri : Kol atardamarı baskı yeri

3-Koltukaltı : Kol atardamarı baskı yeri

4-Kolun üst bölümü : Kol atardamarı baskı yeri

5-Kasık : Bacak atardamarı baskı yeri

6-Uyluk : Bacak atardamarı baskı yeri

Kanamalarda ilkyardım uygulamaları nelerdir?

DıŞ kanamalarda ilkyardım:

Ø Hasta/yaralının durumu değerlendirilir (ABC),

Ø Tıbbi yardım istenir (112),

Ø Yara ya da kanama değerlendirilir,

Ø Kanayan yer üzerine temiz bir bezle bastırılır,

Ø Kanama durmazsa ikinci bir bez koyarak basıncı arttırılır,

Ø Gerekirse bandaj ile sararak basınç uygulanır,

Ø Kanayan yere en yakın basınç noktasına baskı uygulanır,

Ø Kanayan bölge yukarı kaldırılır,

Ø Çok sayıda yaralının bulunduğu bir ortamda tek ilkyardımcı varsa, yaralı güç koşullarda

bir yere taşınacaksa, uzuv kopması varsa ve/veya baskı noktalarına baskı uygulamak

yeterli olmuyorsa boğucu sargı (turnike) uygulanır,

Ø Şok pozisyonu verilir,

Ø Yaşam bulguları sık aralıklarla (2-3dakikada bir) değerlendirilir,

Ø Kanayan bölge dışarıda kalacak şekilde hasta/yaralının üstü örtülür,

Ø Yapılan uygulamalar ile ilgili bilgiler (boğucu sargı uygulaması gibi) hasta/yaralının

üzerine yazılır,

Ø Hızla sevk edilmesi sağlanır.

İç kanamalarda ilkyardım:

İç kanamalar, şiddetli travma, darbe, kırık, silahla yaralanma nedeniyle oluşabilir. Hasta/yaralıda

şok belirtileri vardır. İç kanama şüphesi olanlarda aşağıdaki uygulamalar yapılmalıdır:

Ø Hasta/yaralının bilinci ve ABC si değerlendirilir,

Ø Tıbbi yardım istenir (112)

Ø Üzeri örtülerek ayakları 30 cm yukarı kaldırılır,

23

Ø Asla yiyecek ve içecek verilmez,

Ø Hareket ettirilmez (özellikle kırık varsa),

Ø Yaşamsal bulguları incelenir,

Ø Sağlık kuruluşuna sevki sağlanır.

Hangi durumlarda boğucu sargı (turnike) uygulanmalıdır?

Ø Çok sayıda yaralının bulunduğu bir ortamda tek ilkyardımcı varsa (kanamayı durdurmak ve

daha sonra da diğer yaralılarla ilgilenebilmek için),

Ø Yaralı güç koşullarda bir yere taşınacaksa,

Ø Uzuv kopması varsa,

Ø Baskı noktalarına baskı uygulamak yeterli olmuyorsa

Boğucu sargı uygulaması kanamanın durdurulamadığı durumlarda başvurulacak en son

uygulamadır. Ancak eskisi kadar sık uygulanmamaktadır. Çünkü uzun süreli turnike

uygulanması sonucu doku harabiyeti meydana gelebilir ya da uzvun tamamen kaybına neden

olunabilir.

Boğucu Sargı (turnike) uygulamasında dikkat edilecek hususlar neler olmalıdır?

Ø Turnike uygulamasında kullanılacak malzemelerin genişliği en az 8–10 cm olmalı,

Ø Turnike uygulamasında ip, tel gibi kesici malzemeler kullanılmamalı,

Ø Turnikeyi sıkmak için tahta parçası, kalem gibi malzemeler kullanılabilir,

Ø Turnike kanama duruncaya kadar sıkılır, kanama durduktan sonra daha fazla sıkılmaz,

Ø Turnike uygulanan bölgenin üzerine hiçbir şey örtülmez,

Ø Turnike uygulamasının yapıldığı saat bir kağıda yazılmalı ve yaralının üzerine asılmalı,

Ø Uzun süreli kanamalardaki turnike uygulamalarında, kanayan bölgeye göre 15-20 dakikada

bir turnike gevşetilmeli,

Ø Turnike uzvun koptuğu bölgeye en yakın olan ve deri bütünlüğünün bozulmamış olduğu

bölgeye uygulanır.

Ø Turnike, kol ve uyluk gibi tek kemikli bölgelere uygulanır, ancak önkol ve bacağa el ve

ayağın beslenmesini bozabileceği için uygulanmaz. Uzuv kopması durumlarında, önkol ve

bacağa da turnike uygulanabilir.

24

BOĞUCU SARGI (TURNİKE) UYGULAMA TEKNİĞİ

1- Bir elle en yakın baskı noktasına baskı uygulanır,

2- Diğer eline geniş, kuvvetli ve esnemeyen bir materyal alınır,

3- Şerit yarı uzunluğunda katlanır, uzuv etrafına sarılır,

4- Bir ucu halkadan geçirip çekilir ve iki ucu bir araya getirilir,

5- Baskı noktasından basınç kaldırılır ve kanamayı tamamen durduracak yeterlikte sıkı bir bağ

atılır,

Geniş sargı uygulanır,

Sargının içinden sert cisim (kalem gibi) geçirilir ve uzva paralel konuma getirilir,

Kanama durana kadar sert cisim döndürülür,

6- Sert cisim uzva dik konuma getirilerek sargı çözülmeyecek şekilde tespit edilir,

7- Hasta/yaralının elbisesinin üzerine, adı ve turnikenin uygulandığı zaman (saat ve dakika)

yazılı bir kart iğnelenir,

8- Çok sayıda yaralı olduğunda, yaralının alnına rujla veya sabit kalemle ―turnike‖ veya ―T‖

harfi yazılır,

9- Hasta/yaralı pansuman ve turnikesi görülecek şekilde battaniye ile sarılır,

10- Turnike 15-20 dakika aralıklarla gevşetilir, sonra tekrar sıkılır.

UZUV KOPMASI DURUMUNDA İLKYARDIM UYGULAMA TEKNİĞİ

1- Hasta/yaralı sırt üstü yatırılır,

2- Hasta/yaralının bacakları 30 cm kadar yükseltilir ( şok pozisyonu verilir),

3- Kopmuş olan uzvun kanama kontrolü yapılır, tampon yapılır ve kapatılır,

4- Kanamayı durdurmak için kanayan yere veya baskı noktalarına bası uygulanır,

5- Bu önlemlerle kanama kontrol edilemiyorsa turnike uygulanır,

6-Turnike uygulandıktan sonra sıkılaştırılarak uzuvdaki kanama kontrol edilir,

7- Kopan parça temiz su geçirmez ağzı kapalı bir plastik torbaya yerleştirilir,

8- Kopan parçanın konduğu torba buz içeren ikinci bir torbanın içine konur,

9- Kopmuş uzuv parçasının konduğu plastik torba ağzı kapatıldıktan sonra, içerisinde 1 ölçek

suya 2 ölçek buz konulmuş ikinci bir torbaya ya da kovaya konulur. Bu şekilde, kopmuş uzuv

parçasının buz ile direkt teması önlenmiş ve soğuk bir ortamda taşınması sağlanmış olur.

10- Torba hasta/yaralı ile aynı vasıtaya konur, üzerine hastanın adı ve soyadını yazılır, en geç 6

saat içinde sağlık kuruluşuna sevk edilir,

11- Tıbbi birimler haberdar edilir (112).

İok nedir?

Kalp-damar sisteminin yaşamsal organlara uygun oranda kanlanma yapamaması nedeniyle

ortaya çıkan ve tansiyon düşüklüğü ile seyreden bir akut dolaşım yetmezliğidir.

25

Kaç çeŞit Şok vardır?

Nedenlerine göre 4 çeşit şok vardır:

Ø Kardiyojenik şok (Kalp kökenli)

Ø Hipovolemik şok (Sıvı eksikliği)

Ø Toksik şok (Zehirlenme ile ilgili)

Ø Anaflaktik şok (Alerjik)

İok belirtileri nelerdir?

Ø Kan basıncında düşme

Ø Hızlı ve zayıf nabız

Ø Hızlı ve yüzeysel solunum

Ø Ciltte soğukluk, solukluk ve nemlilik

Ø Endişe, huzursuzluk

Ø Baş dönmesi,

Ø Dudak çevresinde solukluk ya da morarma

Ø Susuzluk hissi

Ø Bilinç seviyesinde azalma

İokta ilkyardım uygulamaları nelerdir?

Ø Kendinin ve çevrenin güvenliği sağlanır,

Ø Hava yolunun açıklığı sağlanır,

Ø Hasta/yaralının mümkün olduğunca temiz hava soluması sağlanır,

Ø Varsa kanama hemen durdurulur,

Ø Şok pozisyonu verilir,

Ø Hasta/yaralı sıcak tutulur,

Ø Hareket ettirilmez,

Ø Hızlı bir şekilde sağlık kuruluşuna sevki sağlanır (112),

Ø Hasta/yaralının endişe ve korkuları giderilerek psikolojik destek sağlanır.

İok pozisyonu nasıl verilir?

Ø Hasta/yaralı düz olarak sırt üstü yatırılır,

Ø Hasta/yaralının bacakları 30cm kadar yukarı kaldırılarak, bacakların altına destek konulur

(Çarşaf, battaniye yastık, kıvrılmış giysi vb.),

26

Ø Üzeri örtülerek ısıtılır,

Ø Yardım gelinceye kadar hasta / yaralının yanında kalınır,

Ø Belli aralıklarla (2–3 dakikada bir) yaşam bulguları değerlendirilir.

Doğal deliklerden çıkan kanamalarda ilkyardım:

Burun kanaması:

Ø Hasta/yaralı sakinleştirilir, endişeleri giderilir,

Ø Oturtulur,

Ø Başı hafifçe öne eğilir,

Ø Burun kanatları 5 dakika süre ile sıkılır,

Ø Uzman bir doktora gitmesi sağlanır.

Kulak kanaması:

Ø Hasta/yaralı sakinleştirilir, endişeleri giderilir,

Ø Kanama hafifse kulak temiz bir bezle temizlenir,

Ø Kanama ciddi ise, kulağı tıkamadan temiz bezlerle kapanır,

Ø Bilinci yerinde ise hareket ettirmeden sırt üstü yatırılır, bilinçsiz ise kanayan kulak

üzerine yan yatırılır,

Ø Kulak kanaması, kan kusma, anüs, üreme organlarından gelen kanamalarda hasta/yaralı

kanama örnekleri ile uzman bir doktora sevk edilir.

Kanamalarda üçgen bandaj uygulaması nasıl yapılmalıdır?

Üçgen bandaj, vücudun değişik bölümlerinde bandaj ve/veya askı olarak kullanılabilir. Üçgen

bezin tepesi tabanına doğru getirilip yerleştirilir, sonra bir ya da iki kez daha bunun üzerine

katlanarak istenilen genişlikte bir sargı bezi elde edilmiş olur.

Elde üçgen bandaj uygulama:

Parmaklar, üçgenin tepesine gelecek şekilde el üçgen sargının üzerine yerleştirilir. Üçgenin

tepesi bileğe doğru katlanır. Elin sırtında, üçgenin uçları karşı karşıya getirilir ve çaprazlanır,

bilek seviyesinde düğümlenir.

Ayağa üçgen bandaj uygulama:

Ayak, üçgenin üzerine düz olarak, parmaklar üçgenin tepesine bakacak şekilde yerleştirilir.

Üçgen bandajın tepesini ayağın üzerinde çaprazlayacak şekilde öne doğru getirilir. İki ucu ayak

bileği etrafında düğümlenir.

Dize üçgen bandaj uygulama:

Üçgenin tabanı dizin 3–4 parmak altında ve ucu dizin üzerine gelecek şekilde yerleştirilir. Dizin

arkasından uçları çaprazlanır, dizin üstünde uçları düğümlenir.

Göğse üçgen bandaj uygulama:

Üçgenin tepesi omuza yerleştirilir ve tabanı göğsü saracak şekilde sırtta düğümlenir. Bu düğüm

ile üçgenin tepesi, bir başka bez kullanılarak birbirine yaklaştırılarak bağlanır.

27

Kalçaya üçgen bandaj uygulama:

Üçgenin tabanı uyluğun alt kısmının etrafında düğümlenir, tepesi ise belin etrafını saran bir

kemer ya da beze bağlanır.

(5)

YARALANMALARDA İLKYARDIM

Yara nedir?

Bir travma sonucu deri yada mukozanın bütünlüğünün bozulmasıdır. Aynı zamanda kan

damarları, adale ve sinir gibi yapılar etkilenebilir. Derinin koruma özelliği bozulacağından

enfeksiyon riski artar.

Kaç çeŞit yara vardır?

Kesik yaralar:

Bıçak, çakı, cam gibi kesici aletlerle oluşur. Genellikle basit yaralardır. Derinlikleri kolay

belirlenir.

Ezikli yaralar:

Taş yumruk ya da sopa gibi etkenlerin şiddetli olarak çarpması ile oluşan yaralardır. Yara

kenarları eziktir. Çok fazla kanama olmaz, ancak doku zedelenmesi ve hassasiyet vardır.

Delici yaralar:

Uzun ve sivri aletlerle oluşan yaralardır. Yüzey üzerinde derinlik hakimdir. Aldatıcı olabilir

tetanos tehlikesi vardır.

Parçalı yaralar:

Dokular üzerinde bir çekme etkisi ile meydana gelir. Doku ile ilgili tüm organ, saçlı deride zarar

görebilir.

Kirli (enfekte) yaralar:

Mikrop kapma ihtimali olan yaralardır. Enfeksiyon riski yüksek yaralar şunlardır:

Ø Gecikmiş yaralar (6 saatten fazla),

Ø Dikişleri ayrılmış yaralar,

Ø Kenarları muntazam olmayan yaralar,

Ø Çok kirli ve derin yaralar,

Ø Ateşli silah yaraları,

Ø Isırma ve sokma ile oluşan yaralar.

28

Yaraların ortak belirtileri nelerdir?

Ø Ağrı

Ø Kanama

Ø Yara kenarının ayrılması

Yaralanmalarda ilkyardım nasıl olmalıdır?

Ø Yaşam bulguları değerlendirilir (ABC),

Ø Yara yeri değerlendirilir,

- Oluş şekli

- Süresi

- Yabancı cisim varlığı

- Kanama vb.

Ø Kanama durdurulur,

Ø Üzeri kapatılır,

Ø Sağlık kuruluşuna gitmesi sağlanır,

Ø Tetanos konusunda uyarıda bulunulur,

Ø Yaradaki yabancı cisimlere dokunulmamalıdır!

Ciddi yaralanmalar nelerdir?

Ø Kenarları birleşmeyen veya 2-3 cm olan yaralar,

Ø Kanaması durdurulamayan yaralar,

Ø Kas veya kemiğin göründüğü yaralar,

Ø Delici aletlerle oluşan yaralar,

Ø Yabancı cisim saplanmış olan yaralar,

Ø İnsan veya hayvan ısırıkları,

Ø Görünürde iz bırakma ihtimali olan yaralar.

Ciddi yaralanmalarda ilkyardım nasıl olmalıdır?

Ø Yaraya saplanan yabancı cisimler çıkarılmaz,

Ø Yarada kanama varsa durdurulur,

Ø Yara içi kurcalanmamalıdır,

Ø Yara temiz bir bezle örtülür (nemli bir bez),

Ø Yara üzerine bandaj uygulanır,

Ø Tıbbi yardım istenir (112).

29

Delici göğüs yaralanmalarında ne gibi sorunlar görülebilir?

Göğsün içine giren cisim, akciğer zarı ve akciğeri yaralar. Bunun sonucunda şu belirtiler

görülebilir:

Ø Yoğun ağrı

Ø Solunum zorluğu

Ø Morarma

Ø Kan tükürme

Ø Açık pnömotoraks (Göğüsteki yarada nefes alıyor görüntüsü)

Delici göğüs yaralanmalarında ilkyardım nasıl olmalıdır?

Ø Hasta/yaralının bilinç kontrolü yapılır,

Ø Hasta/yaralının yaşam bulguları değerlendirilir (ABC),

Ø Yara üzerine plastik poşet naylon vb. sarılmış bir bezle kapatılır,

Ø Nefes alma sırasında yaraya hava girmesini engellemek, nefes verme sırasında havanın

dışarı çıkmasını sağlamak için yara üzerine konan bezin bir ucu açık bırakılır,

Ø Hasta/yaralı bilinci açık ise yarı oturur pozisyonda oturtulur,

Ø Ağızdan hiçbir şey verilmez,

Ø Yaşam bulguları sık sık kontrol edilir,

Ø Açık pnömotoraksta şok ihtimali çok yüksektir. Bu nedenle şok önlemleri alınmalıdır,

Ø Tıbbi yardım istenir (112).

Delici karın yaralanmalarında ne gibi sorunlar olabilir?

Ø Karın bölgesindeki organlar zarar görebilir,

Ø İç ve dış kanama ve buna bağlı şok oluşabilir,

Ø Karın tahta gibi sert ve çok ağrılı ise durum ciddidir,

Ø Bağırsaklar dışarı çıkabilir.

Delici karın yaralanmalarında ilkyardım nasıl olmalıdır?

Ø Hasta/yaralının bilinç kontrolü yapılır,

Ø Hasta/yaralının yaşam bulguları kontrol edilir,

Ø Dışarı çıkan organlar içeri sokulmaya çalışılmaz, üzerine geniş ve nemli temiz bir bez

örtülür,

Ø Bilinç yerinde ise sırt üstü pozisyonda bacaklar bükülmüş olarak yatırılır, ısı kaybını

önlemek için üzeri örtülür,

Ø Ağızdan yiyecek ya da içecek bir şey verilmez,

Ø Yaşam bulguları sık sık izlenir,

Ø Tıbbi yardım istenir (112).

30

Kafatası ve omurga yaralanmaları neden önemlidir?

Darbenin şiddetine bağlı olarak kafatası boşluğunda yer alan merkezi sinir sistemi etkilenebilir.

Bel kemiğindeki yaralanmalarda omurgada ani sıkışma ya da ayrılma meydana gelebilir. Bunun

sonucunda sinir sistemi etkilenerek bazı olumsuz sonuçlar oluşabilir. Trafik kazalarında

ölümlerin % 80’i kafatası ve omurga yaralanmalarından olmaktadır.

Kafatası yaralanmaları çeŞitleri nelerdir?

Saçlı deride yaralanmalar: Saç derisi kafatası yüzeyi üzerinde kolaylıkla yer değiştirebilir ve

herhangi bir darbe sonucu kolayca ayrılabilir. Bu durumda çok fazla miktarda kanama olur, bu

nedenle öncelikle kanamanın durdurulması gereklidir.

Kafatası, beyin yaralanmaları:

Kafatası kırıkları: Kafatası kırıklarında beyin zedelenmesi, kemiğin kırılmasından daha

önemlidir. Bu nedenle beyin hasarı bulguları değerlendirilmelidir.

Yüz yaralanmaları: Ağız ve burun yaralanmalarında solunum ciddi şekilde etkilenebilir ve

duyu organları zarar görebilir. Bir yüz yaralanması sonucunda burun, çene kemiği kemiklerinde

yaralanma görülebilir.

Omurga (bel kemiği) yaralanmaları: En çok zarar gören bölge bel ve boyun bölgesidir ve çok

ağrılıdır. Kazalarda en çok boyun etkilenir.

Kafatası ve omurga yaralanmalarının nedenleri nelerdir?

Ø Yüksek bir yerden düşme,

Ø Baş ve gövde yaralanması,

Ø Otomobil ya da motosiklet kazaları,

Ø Spor ve iş kazaları,

Ø Yıkıntı altında kalma,

Kafatası ve omurga yaralanmalarında belirtiler nelerdir?

Ø Bilinç düzeyinde değişmeler, hafıza değişiklikleri ya da hafıza kaybı,

Ø Başta, boyunda ve sırtta ağrı,

Ø Elde ve parmaklarda karıncalanma ya da his kaybı,

Ø Vücudun herhangi bir yerinde tam ya da kısmi hareket kaybı,

Ø Baş ya da bel kemiğinde şekil bozukluğu,

Ø Burun ve kulaktan beyin omurilik sıvısı ve kan gelmesi,

Ø Baş, boyun ve sırtta dış kanama,

Ø Sarsıntı,

Ø Denge kaybı,

Ø Kulak ve göz çevresinde morluk,

31

Ancak, hastada hiçbir belirti yoksa bile;

Ø Yüz ve köprücük kemiği yaralanmaları,

Ø Tüm düşme vakaları,

Ø Trafik kazaları,

Ø Bilinci kapalı tüm hasta / yaralılar kafa ve omurga yaralanması olarak var sayılmalıdır.

Kafatası ve omurga yaralanmalarında ilkyardım nasıl olmalıdır?

Ø Bilinç kontrolü yapılır,

Ø Yaşam bulguları değerlendirilir,

Ø Hemen tıbbi yardım istenir (112),

Ø Bilinci açıksa hareket etmemesi sağlanır,

Ø Her hangi bir tehlike söz konusu ise düz pozisyonda sürüklenir,

Ø Baş-boyun-gövde ekseni bozulmamalıdır,

Ø Yardım geldiğinde sedyeye baş-boyun-gövde ekseni bozulmadan alınmalıdır,

Ø Taşınma ve sevk sırasında sarsıntıya maruz kalmaması gerekir,

Ø Tüm yapılanlar ve hasta/yaralı hakkındaki bilgiler kaydedilmeli ve gelen ekibe

bildirilmelidir,

Ø Asla yalnız bırakılmamalıdır.

(6)

YANIK, SICAK ÇARPMASI VE DONMADA İLKYARDIM

YANIKTA İLKYARDIM

Yanık nedir?

Herhangi bir ısıya maruz kalma sonucu oluşan doku bozulmasıdır. Yanık, genellikle sıcak su

veya buhar teması sonucu meydana geldiği gibi, sıcak katı maddelerle temas, asit/alkali gibi

kimyasal maddelerle temas, elektrik akımı etkisi ya da radyasyon nedeni ile de oluşabilir.

Kaç çeŞit yanık vardır?

1- Fiziksel yanıklar:

Ø Isı ile oluşan yanıklar,

Ø Elektrik nedeni ile oluşan yanıklar,

Ø Işın ile oluşan yanıklar,

Ø Sürtünme ile oluşan yanıklar,

Ø Donma sonucu oluşan yanıklar,

32

2- Kimyasal yanıklar:

Ø Asit alkali madde ile oluşan yanıklar

Yanığın ciddiyetini belirleyen faktörler nelerdir?

Ø Derinlik,

Ø Yaygınlık,

Ø Bölge,

Ø Enfeksiyon riski,

Ø Yaş,

Ø Solunum yoluyla görülen zarar,

Ø Önceden var olan hastalıklar.

Yanıklar nasıl derecelendirilir?

1. derece yanık: Deride kızarıklık, ağrı, yanık bölgede ödem vardır. Yaklaşık 48 saatte iyileşir.

2. derece yanık: Deride içi su dolu kabarcıklar (bül) vardır. Ağrılıdır. Derinin kendini

yenilemesi ile kendi kendine iyileşir.

3. derece yanık: Derinin tüm tabakaları etkilenmiştir. Özellikle de kaslar, sinirler ve damarlar

üzerinde etkisi görülür. Beyaz ve kara yaradan siyah renge kadar aşamaları vardır. Sinirler zarar

gördüğü için ağrı yoktur.

Yanığın vücuttaki olumsuz etkileri nelerdir?

Yanık, derinliği, yaygınlığı ve oluştuğu bölgeye bağlı olarak organ ve sistemlerde işleyiş

bozukluğuna yol açar. Ağrı ve sıvı kaybına bağlı olarak şok meydana gelir. Hasta/yaralının kendi

vücudunda bulunan mikrop ve toksinlerle enfeksiyon oluşur.

Isı ile oluŞan yanıklarda ilkyardım iŞlemleri nedir?

Ø Kişi hala yanıyorsa paniğe engel olunur, koşması engellenir,

Ø Hasta/yaralının üzeri battaniye ya da bir örtü ile kapatılır ve yuvarlanması sağlanır,

Ø Yaşam belirtileri değerlendirilir (ABC),

Ø Solunum yolunun etkilenip etkilenmediği kontrol edilir,

Ø Yanık bölge en az 20 dakika çeşme suyu altında tutulur (yanık yüzeyi büyükse ısı kaybı

çok olacağından önerilmez),

Ø Ödem oluşabileceği düşünülerek yüzük, bilezik, saat gibi eşyalar çıkarılır,

Ø Yanmış alandaki deriler kaldırılmadan giysiler çıkarılır,

Ø Takılan yerler varsa kesilir,

Ø Hijyen ve temizliğe dikkat edilir,

33

Ø Su toplamış yerler patlatılmaz,

Ø Yanık üzerine ilaç ya da yanık merhemi gibi maddeler de sürülmemelidir,

Ø Yanık üzeri temiz bir bezle örtülür,

Ø Hasta/yaralı battaniye ile örtülür,

Ø Yanık bölgeler birlikte bandaj yapılmamalıdır,

Ø Yanık geniş ve sağlık kuruluşu uzaksa hasta / yaralının kusması yoksa bilinçliyse ağızdan

sıvı (1 litre su -1 çay kaşığı karbonat -1 çay kaşığı tuz karışımı) verilerek sıvı kaybı

önlenir,

Ø Tıbbi yardım istenir (112).

Kimyasal yanıklarda ilkyardım nasıl olmalıdır?

Ø Deriyle temas eden kimyasal maddenin en kısa sürede deriyle teması kesilmelidir,

Ø Bölge bol tazyiksiz suyla, en az 15–20 dakika yumuşak bir şekilde yıkanmalıdır,

Ø Giysiler çıkarılmalıdır,

Ø Hasta/yaralı örtülmelidir,

Ø Tıbbi yardım istenmelidir (112).

Elektrik yanıklarında ilkyardım nasıl olmalıdır?

Ø Soğukkanlı ve sakin olunmalıdır,

Ø Hasta/yaralıya dokunmadan önce elektrik akımı kesilmelidir, akımı kesme imkanı yoksa

tahta çubuk ya da ip gibi bir cisimle elektrik teması kesilmelidir,

Ø Hasta/yaralının ABC’si değerlendirilmelidir,

Ø Hasta/yaralıya kesinlikle su ile müdahale edilmemelidir,

Ø Hasta/yaralı hareket ettirilmemelidir,

Ø Hasar gören bölgenin üzeri temiz bir bezle örtülmelidir,

Ø Tıbbi yardım istenmelidir (112).

SICAK ÇARPMASINDA İLKYARDIM

Sıcak çarpması belirtileri nelerdir?

Yüksek derece ısı ve nem sonucu vücut ısısının ayarlanamaması sonucu ortaya bazı bozukluklar

çıkar. Sıcak çarpmasının belirtileri şunlardır:

Ø Adale krampları,

Ø Güçsüzlük, yorgunluk,

Ø Baş dönmesi,

Ø Davranış bozukluğu, sinirlilik,

34

Ø Solgun ve sıcak deri,

Ø Bol terleme (daha sonra azalır),

Ø Mide krampları, kusma, bulantı,

Ø Bilinç kaybı, hayal görme,

Ø Hızlı nabız.

Sıcak çarpmasında ilkyardım nasıl olmalıdır?

Ø Hasta serin ve havadar bir yere alınır,

Ø Giysiler çıkarılır,

Ø Sırt üstü yatırılarak, kol ve bacaklar yükseltilir,

Ø Bulantısı yoksa ve bilinci açıksa su ve tuz kaybını gidermek için 1 litre su -1 çay kaşığı

karbonat -1 çay kaşığı tuz karışımı sıvı ya da soda içirilir.

Sıcak çarpmasında risk grupları var mıdır?

Sıcak çarpması için özel bir risk grubu bulunmamakla beraber, diğer hastalık ya da yaralanmalar

için hassas olan kişiler, sıcaktan da diğer kişilere göre daha çok etkilenirler. Bu kişiler;

Ø Kalp hastaları,

Ø Tansiyon hastaları,

Ø Diyabet hastaları,

Ø Kanser hastaları,

Ø Normal kilosunun çok altında ve çok üzerinde olanlar,

Ø Psikolojik ya da psikiyatrik rahatsızlığı olanlar,

Ø Böbrek hastaları,

Ø 65 yaş üzeri kişiler,

Ø 5 yaş altı çocuklar,

Ø Hamileler,

Ø Sürekli ve bilinçsiz diyet uygulayanlar,

Ø Yeterli miktarda su içmeyenler.

35

Sıcak yaz günlerinde sıcak çarpmasından korunmak için alınması gereken önlemler

nelerdir?

Ø Özellikle şapka, güneş gözlüğü ve şemsiye gibi güneş ışığından koruyacak aksesuarlar

kullanılmalıdır,

Ø Mevsim şartlarına uygun, terletmeyen, açık renkli ve hafif giysiler giyilmelidir,

Ø Bol miktarda sıvı tüketilmelidir,

Ø Vücut temiz tutulmalıdır,

Ø Her öğünde yeteri miktarda gıda alınmalıdır,

Ø Gereksiz ve bilinçsiz ilaç kullanılmamalıdır,

Ø Direk güneş ışığında kalınmamalıdır,

Ø Kapalı mekanların düzenli aralıklarla havalandırılmasına özen gösterilmelidir.

DONMALARDA İLKYARDIM

Donuk belirtileri nelerdir?

Aşırı soğuk nedeni ile soğuğa maruz kalan bölgeye yeterince kan gitmemesi ve dokularda kanın

pıhtılaşması ile dokuda hasar oluşur. Donuklar şu şekilde derecelendirilir;

Birinci derece: En hafif şeklidir. Erken müdahale edilirse hızla iyileşir.

Ø Deride solukluk, soğukluk hissi olur,

Ø Uyuşukluk ve halsizlik görülür,

Ø Daha sonra kızarıklık ve iğnelenme hissi oluşur.

İkinci derece: Soğuğun sürekli olması ile belirtiler belirginleşir.

Ø Zarar gören bölgede gerginlik hissi olur,

Ø Ödem, şişkinlik, ağrı ve içi su dolu kabarcıklar (bül) meydana gelir,

Ø Su toplanması iyileşirken siyah kabuklara dönüşür.

Üçüncü derece: Dokuların geriye dönülmez biçimde hasara uğramasıdır.

Ø Canlı ve sağlıklı deriden kesin hatları ile ayrılan siyah bir bölge oluşur.

Donukta ilkyardım nasıl olmalıdır?

Ø Hasta/yaralı ılık bir ortama alınarak soğukla teması kesilir,

Ø Sakinleştirilir,

Ø Kesin istirahata alınır ve hareket ettirilmez,

Ø Kuru giysiler giydirilir,

Ø Sıcak içecekler verilir,

Ø Su toplamış bölgeler patlatılmaz, bu bölgelerin üstü temiz bir bez ile örtülür,

Ø Donuk bölge ovulmaz, kendi kendine ısınması sağlanır,

36

Ø El ve ayak doğal pozisyonda tutulur ( eller yumruk yapılmışsa ve ayaklar büzülmüş ise

açılmaya çalışılmaz),

Ø Isınma işleminden sonra hala hissizlik varsa bezle bandaj yapılır,

Ø El ve ayaklar yukarı kaldırılır,

Ø Tıbbi yardım istenir (112).

(7)

KIRIK, ÇIKIK VE BURKULMALARDA İLKYARDIM

Kırık nedir?

Kırık, kemik bütünlüğünün bozulmasıdır. Kırıklar darbe sonucu ya da kendiliğinden oluşabilir.

Yaşlılık ile birlikte kendiliğinden kırık oluşma riski de artar.

Kaç çeŞit kırık vardır?

Kapalı kırık: Kemik bütünlüğü bozulmuştur. Ancak deri sağlamdır.

Açık kırık: Deri bütünlüğü bozulmuştur. Kırık uçları dışarı çıkabilir. Beraberinde kanama ve

enfeksiyon tehlikesi taşırlar.

Kırık belirtileri neler olabilir?

Ø Hareket ile artan ağrı,

Ø Şekil bozukluğu,

Ø Hareket kaybı,

Ø Ödem ve kanama nedeniyle morarma.

Ağrılı bölgelerin tespiti için elle muayene gereklidir.

Kırığın yol açabileceği olumsuz durumlar nelerdir?

Ø Kırık yakınındaki damar, sinir, kaslarda yaralanma ve sıkışma (Kırık bölgede nabız

alınamaması, solukluk, soğukluk),

Ø Parçalı kırıklarda kanamaya bağlı şok.

Kırıklarda ilkyardım nasıl olmalıdır?

Ø Hayatı tehdit eden yaralanmalara öncelik verilir,

Ø Hasta/yaralı hareket ettirilmez, sıcak tutulur,

Ø Kol etkilenmişse yüzük ve saat gibi eşyalar çıkarılır (aksi takdirde gelişebilecek öden

doku hasarına yol açacaktır,)

Ø Tespit ve sargı yapılırken parmaklar görünecek şekilde açıkta bırakılır. Böylece

parmaklardaki renk, hareket ve duyarlılık kontrol edilir),

37

Ø Kırık şüphesi olan bölge, ani hareketlerden kaçınılarak bir alt ve bir üst eklemleri de içine

alacak şekilde tespit edilir. Tespit malzemeleri, sopa, tahta, karton gibi sert

malzemelerden yapılmış olmalı ve kırık kemiğin alt ve üst eklemlerini içine alacak

uzunlukta olmalıdır,

Ø Açık kırıklarda, tespitten önce yara temiz bir bezle kapatılmalıdır,

Ø Kırık bölgede sık aralıklarla nabız, derinin rengi ve ısısı kontrol edilir,

Ø Kol ve bacaklar yukarıda tutulur,

Ø Tıbbi yardım istenir (112).

Burkulma nedir?

Eklem yüzeylerinin anlık olarak ayrılmasıdır. Zorlamalar sonucu oluşur.

Burkulma belirtileri nelerdir?

Ø Burkulan bölgede ağrı,

Ø Kızarma, şişlik,

Ø İşlev kaybı.

Burkulmada ilkyardım nasıl olmalıdır?

Ø Sıkıştırıcı bir bandajla burkulan eklem tespit edilir,

Ø Şişliği azaltmak için bölge yukarı kaldırılır,

Ø Hareket ettirilmez,

Ø Tıbbi yardım istenir (112).

Çıkık nedir?

Eklem yüzeylerinin kalıcı olarak ayrılmasıdır. Kendiliğinden normal konumuna dönemez.

Çıkık belirtileri nelerdir?

Ø Yoğun ağrı,

Ø Şişlik ve kızarıklık,

Ø İşlev kaybı,

Ø Eklem Bozukluğu,

Çıkıkta ilkyardım nasıl olmalıdır?

Ø Eklem aynen bulunduğu şekilde tespit edilir,

Ø Çıkık yerine oturtulmaya çalışılmaz,

Ø Hasta / yaralıya ağızdan hiçbir şey verilmez,

Ø Bölgede nabız, deri rengi ve ısısı kontrol edilir,

Ø Tıbbi yardım istenir (112).

38

Kırık çıkık ve burkulmalarda tespit nasıl olmalıdır?

Tespit için ilkyardımcı elde olan malzemeleri kullanır. Bunlar üçgen sargı, rulo sargı, battaniye,

hırka, eşarp, kravat, vb. tahta, karton vb. malzemeler olabilir.

Tespit sırasında dikkat edilmesi gereken hususlar nelerdir?

Ø Tespit yapılırken yaralı bölge sabit tutulmalıdır,

Ø Yara varsa üzeri temiz bir bezle kapatılmalıdır,

Ø Tespit edilecek bölge önce yumuşak malzeme ile kaplanmalıdır,

Ø Yaralı bölge nasıl bulunduysa öyle tespit edilmelidir, düzeltilmeye çalışılmamalıdır,

Ø Tespit; kırık, çıkık ve burkulmanın üstündeki ve altında kalan eklemleri de içerecek

şekilde yapılmalıdır.

Tespit yöntemleri nelerdir?

Kol ve köprücük kemiği kırığı tespiti:

Ø Koltuk altına yumuşak malzeme yerleştirilir,

Ø Kol askısı yerleştirilir,

Ø Üçgen bandaj yaralının gövdesinin üzerinde, üçgenin tepesi dirsek tarafına, tabanı

gövdeyle aynı hizada olacak şekilde yerleştirilir,

Ø El dirsek hizasında bükülü olarak göğsün alt kısmına yerleştirilir. Üçgen bandajın iki

ucu yaralının boynuna düğümlenir, tespit edilen elin parmakları görülebilir şekilde

olmalıdır,

Ø Kol askısı desteği, göğüs boşluğu ve yaralı kol üzerine yerleştirilir (geniş dış

bandajda yerleştirilebilir.), böylelikle vücuda yapışık bir şekilde yaralı kol ve omuz

eklemi sabitlenmiş olur.

Pazı kemiği kırığı tespiti:

Ø Sert tespit malzemesiyle yapılır,

Ø Kırık kemiği tespit edecek olan malzemeler yerleştirilmeden önce, kolun altına (koltuk

boşluğundan yararlanılarak) iki şerit yerleştirilir,

Ø Malzemelerden kısa olanı koltuk altından itibaren dirseği içine alacak şekilde yerleştirilir,

Ø Uzun olanı omuzla dirseği içine alacak şekilde yerleştirilir,

Ø Daha önceden yerleştirilen şeritlerle bağlanarak tespit edilir. Şeritler çok kısa

bağlanmamalıdır,

Ø Dirseği tespit için kol askısı takılır,

Ø Omur tespiti için, göğüs ve yaralı kol üzerinden geniş kumaş şerit veya üçgen bandaj

uygulanır.

39

Dirsek kırığı tespiti:

Ø Kol gergin vaziyette bulunduysa, hastanın vücudu boyunca gergin ve deri ile arası

yumuşak malzemeyle doldurulmuş tespit malzemeleri yardımıyla tespit edilir,

Ø Eğer bükülmüş vaziyette bulunduysa, bir kol askısı desteği yardımıyla tespit edilir.

Kol askısıyla ön kol, bilek ve el tespiti:

Ø Kırık dirsek ve bilek ekleminin hareketini önlemek için yaralı ön kolun altına üçgen kol

askısı yerleştirilir. Hasta/yaralının boynunun arkasına üçgenin iki ucu düğümlenir,

Ø Aşırı hareket etmesini engellemek için, geniş bir bandaj yardımıyla gövdeye bağlanır.

Dirsek kemiği ve/veya ön kol kemiği kırığında sert malzemelerle tespit:

Ø Ön kolun altına 2 şerit yerleştirilir,

Ø Yumuşak maddeyle desteklenmiş sert tespit malzemelerinden biri parmak diplerinden

dirseğe kadar içe, diğeri elin dış yüzünden dirseğe gelecek şekilde dışa konarak tespit

edilir,

Ø Daha önceden yerleştirilen şeritlerle bağlanır, fazla sıkılmamalıdır,

Ø Dirsek eklemini tespit için kol askısı takılır,

Ø Bilek kemiklerinde veya el tarak kemiğinde, bölgeyi bir kol askısı ile tespit yeterlidir,

Ø Parmak kemiği kırıkları ile çıkığı ayırt etmek zordur. Tespit için, bir tespit malzemesi ile

yaralı parmak, yanındaki sağlıklı parmakla bandaj yapılabilir.

Pelvis kemiği kırığı tespiti:

Ø Her iki bacak arasına bir dolgu malzemesi konur,

Ø Sekiz şeklindeki bir bandajla bilekler tespit edilir,

Ø Doğal boşlukların altından (dizler ve bilekler) bandajları kaydırmak ve iki tanesi kalça ve

dizler arasında diğer ikisi dizler ve bilekler arasında olacak şekilde düğümlenerek tespit

edilir. Bütün düğümler aynı tarafta olmalıdır.

Uyluk kemiği kırığının tespiti:

Sert tespit malzemesi ve sağlam bacağı (ikinci bir tespit malzemesi gibi) kullanarak tespit

etme:

Ø Bir el ayağın üst kısmına, diğeri bileğe konularak yaralı bacak tutulur ve sağlam bacakla

bir hizaya getirmek için yavaşça çekilir. Aynı zamanda hafif bir döndürmede uygulanır,

Ø Her iki bacak arasına (dizler ve bilekler) bir dolgu malzemesi konur,

Ø Sekiz şeklinde bir bandajla bilekler sabitlenir,

Ø Yaralının vücudunun altından, kımıldatmaksızın doğal boşlukları kullanarak bel, diz ve

bileklerin arkasına 7 kumaş şerit (veya benzeri) geçirilir,

Ø Yumuşak malzemeyle desteklenmiş sert tespit malzemesi, koltuk altından ayağa kadar

yerleştirilir ve ayaklardan yukarı doğru bağlanır,

40

Ø Düğümler tespit malzemesi üzerine atılarak bandajlar bağlanır,

Ø Bilek hizasındaki bandaj öncekinin üzerine sekiz şeklinde bağlanır,

Ø Sert tespit malzemesi bulunmaması halinde, sağlam bacağı tek destek olarak kullanarak,

geniş bandajlarla tespit edilir.

Diz kapağı kırığı tespiti:

Ø Geniş bandajlar yardımı ile iki bacağı birleştirerek dizkapağı tespit edilir. Dizin üst ve

altında kalan bandajları sıkarken dikkatli olunmalıdır,

Ø Geniş ve sert tespit malzemesi (tabla) varsa, kalçadan ayağa kadar yaralı bacağın altına

yerleştirilir ve iki tane kalça ve diz arasında, iki tanede diz ile bilek arasında olmak üzere

geniş bandajlarla bağlanabilir. Bunun üzerine eklemi sabitlemek amacıyla, sekiz şeklinde

bir bandaj sarılır.

Kaval kemiğinin tespiti:

Uyluk kemiği kırığı tespitindeki gibidir;

Ø Bacaklar tutulur ve yavaşça çekilir,

Ø Doğal boşluklar kullanılarak (dizlerin altı, bileklerin altı) yaralı bacağın altından kumaş

şeritler geçirilir,

Ø Uygun bir şekilde yumuşak dolgu malzemesiyle desteklenmiş tespit malzemelerinden biri

iç tarafta kasıktan ayağa kadar, diğer tarafta kalçadan ayağa kadar yerleştirilir,

Ø Ayaklardan başlanarak şeritler dış tespit malzemesi üzerinde düğümlenerek bağlanır.

Bilek hizasındaki bandaj ayak tabanı üzerine sekiz şeklinde düğümlenir.

Bileğin / ayağın tespiti:

Ø Yaralının ayakkabıları çıkarılmadan bağları çözülür,

Ø Bilek seviyesinde sarılmış sekiz şeklinde bir bandajla her iki ayak birlikte tespit edilir ve

yumuşak malzemelerle iyice kaplanmış (rulo yapılmış bir battaniye) bir yüzeye dayamak

suretiyle bacakları yukarıda tutmak gerekir.

41

(8)

BİLİNÇ BOZUKLUKLARINDA İLKYARDIM

Bilinç bozukluğu/ bilinç kaybı nedir?

Beynin normal faaliyetlerindeki bir aksama nedeni ile uyku halinden başlayarak (=bilinç

bozukluğu), hiçbir uyarıya cevap vermeme haline kadar giden (=bilinç kaybı) bilincin kısmen

ya da tamamen kaybolması halidir.

Bayılma (Senkop): Kısa süreli, yüzeysel ve geçici bilinç kaybıdır. Beyne giden kan akışının

azalması sonucu oluşur.

Koma: Yutkunma ve öksürük gibi reflekslerin ve dışarıdan gelen uyarılara karşı tepkinin

azalması ya da yok olması ile ortaya çıkan uzun süreli bilinç kaybıdır.

Bilinç kaybı nedenleri ve belirtileri nelerdir?

Bayılma nedenleri:

Ø Korku, aşırı heyecan,

Ø Sıcak, yorgunluk,

Ø Kapalı ortam, kirli hava,

Ø Aniden ayağa kalkma,

Ø Kan şekerinin düşmesi,

Ø Şiddetli enfeksiyonlar.

Bayılma ( Senkop) Belirtileri:

Ø Baş dönmesi, baygınlık, yere düşme

Ø Bacaklarda uyuşma

Ø Bilinçte bulanıklık

Ø Yüzde solgunluk

Ø Üşüme, terleme

Ø Hızlı ve zayıf nabız

Koma nedenleri:

Ø Düşme veya şiddetli darbe,

Ø Özellikle kafa travmaları,

Ø Zehirlenmeler,

Ø Aşırı alkol, uyuşturucu kullanımı,

Ø Şeker hastalığı,

Ø Karaciğer hastalıkları,

Ø Havale gibi ateşli hastalıklar.

42

Koma belirtileri:

Ø Yutkunma, öksürük gibi tepkilerin kaybolması,

Ø Sesli ve ağrılı dürtülere tepki olmaması,

Ø İdrar ve gaita kaçırma.

Bilinç bozukluğu durumunda ilkyardım nasıl olmalıdır?

KiŞi baŞının döneceğini hissederse;

Ø Sırt üstü yatırılır, ayakları 30 cm. kaldırılır,

Ø Sıkan giysiler gevşetilir,

Ø Kendini iyi hissedinceye kadar dinlenmesi sağlanır.

Eğer kiŞi bayıldıysa;

Ø Sırt üstü yatırılarak ayakları 30 cm kaldırılır,

Ø Solunum yolu açıklığı kontrol edilir ve açıklığın korunması sağlanır,

Ø Sıkan giysiler gevşetilir,

Ø Kusma varsa yan pozisyonda tutulur,

Ø Solunum kontrol edilir,

Ø Etraftaki meraklılar uzaklaştırılır.

Bilinç kapalı ise:

Ø Hasta/yaralının yaşam bulguları değerlendirilir (ABC),

Ø Hasta/yaralıya koma pozisyonu verilir,

Ø Yardım çağrılır (112),

Ø Sık sık solunum ve nabız kontrol edilir,

Ø Yardım gelinceye kadar yanında beklenir.

Koma pozisyonu (yarı yüzükoyun-yan pozisyon) nasıl verilir?

Ø Sesli veya omzundan hafif sarsarak, uyarı verilerek bilinç kontrol edilir,

Ø Sıkan giysiler gevşetilir,

Ø Ağız içinde yabancı cisim olup olmadığı kontrol edilir,

Ø Bak, dinle, hisset yöntemi ile solunum kontrol edilir,

Ø Şah damarından nabız kontrol edilir,

Ø Hasta/yaralının döndürüleceği tarafa diz çökülür,

Ø Hasta/yaralının karşı tarafta kalan kolu karşı omzunun üzerine konur,

Ø Karşı taraftaki bacağı dik açı yapacak şekilde kıvrılır,

Ø İlkyardımcıya yakın kolu baş hizasında omuzdan yukarı uzatılır,

43

Ø Karşı taraf omuz ve kalçasından tutularak bir hamlede çevrilir,

Ø Üstteki bacak kalça ve dizden bükülerek öne doğru destek yapılır,

Ø Alttaki bacak hafif dizden bükülerek arkaya destek yapılır,

Ø Başı uzatılan kolun üzerine yan pozisyonda hafif öne eğik konur,

Ø Tıbbi yardım (112) gelinceye kadar bu pozisyonda tutulur,

Ø 3–5 dakika ara ile solunum ve nabız kontrol edilir.

Havale nedir?

Sinir sisteminin merkezindeki bir tahriş (irritasyon) yüzünden beyinde meydana gelen elektriksel

boşalmalar sonucu oluşur. Vücudun adale yapısında kontrol edilemeyen kasılmalar olur.

Havale nedenleri nelerdir?

Ø Kafa travmasına bağlı beyin yaralanmaları,

Ø Beyin enfeksiyonları,

Ø Yüksek ateş,

Ø Bazı hastalıklar.

Nedenlerine göre havale çeŞitleri nelerdir?

Ø Ateş nedeniyle oluşan havaleler

Ø Sara krizi (=Epilepsi)

AteŞ nedeniyle oluŞan havale nedir?

Herhangi bir ateşli hastalık sonucu vücut sıcaklığının 38°C'nin üstüne çıkmasıyla oluşur.

Genellikle 6 ay6 yaŞ arasındaki çocuklarda rastlanır.

AteŞ nedeniyle oluŞan havalede ilkyardım nasıl olmalıdır?

Ø Öncelikle hasta ıslak havlu ya da çarşafa sarılır,

Ø Ateş bu yöntemle düşmüyorsa oda sıcaklığında bir küvete sokulur,

Ø Tıbbi yardım istenir (112).

Sara krizi (=Epilepsi) nedir?

Kronik bir hastalıktır. Doğum sırasında ya da daha sonra herhangi bir nedenle beyin zedelenmesi

oluşan kişilerde gelişir. Her zaman tipik sara krizi karakterinde olmasa da bazı belirtilerle tanınır.

Sara krizini davet eden bazı durumlar olabilir. Örneğin uzun süreli açlık, uykusuzluk, aşırı

yorgunluk, kullanılan ilaçların doktor izni dışında kesilmesi ya da değiştirilmesi, hormonal

değişiklikler sara krizinin ortaya çıkmasına neden olabilir. Bazı durumlarda sara krizi, madde

bağımlılarının geçirdiği madde yoksunluk krizi ile karıştırılabilir.

44

Sara krizinin belirtileri nelerdir?

Ø Hastada sonradan oluşan ve ön haberci denilen normalde olmayan kokuları alma, adale

kasılmaları gibi ön belirtiler oluşur,

Ø Bazen hasta bağırır, şiddetli ve ani bir şekilde bilincini kaybederek yığılır,

Ø Yoğun ve genel adale kasılmaları görülebilir, 10–20 saniye kadar nefesi kesilebilir,

Ø Dokularda ve yüzde morarma gözlenir,

Ø Ardından kısa ve genel adale kasılması, sesli nefes alma, aşırı tükürük salgılanması,

altına kaçırma görülebilir,

Ø Hasta dilini ısırabilir, başını yere çarpıp yaralayabilir, aşırı kontrolsüz hareketler gözlenir,

Ø Son aşamada hasta uyanır, şaşkındır, nerede olduğundan habersiz, uykulu hali vardır.

Ø Bazı kişilerde, sara krizi aşağıdaki hafif belirtilerle görülebilir;

—Bir noktaya doğru dalgın bakış ve kişinin hayal alemine dalmış gibi görünmesi,

—İstemsiz mimik ve hareketler, dudak ısırma gibi hareketler,

—Anlamsız konuşma ve tekrarlayan hareketler,

—Dikkati dağıtacak derecede bellek yitimi.

Sara krizinde ilkyardım nasıl olmalıdır?

Öncelikle, olayla ilgili güvenlik önlemleri alınır (Örneğin kişi yol ortasında kriz geçiriyorsa olay

yerindeki trafik akışı kesilmelidir).

Ø Kriz, kendi sürecini tamamlamaya bırakılır,

Ø Hasta bağlanmaya çalışılmaz,

Ø Kilitlenmiş çene açılmaya çalışılmaz,

Ø Genel olarak yabancı herhangi bir madde kullanılmaz, koklatılmaz ya da ağızdan

herhangi bir yiyecek içecek verilmez,

Ø Kendisini yaralamamasına dikkat edilir,

Ø Başını çarpmasını engellemek için başın altına yumuşak bir malzeme konur,

Ø __________Yaralanmaya neden olabilecek gereçler etraftan kaldırılır,

Ø Sıkan giysiler gevşetilir,

Ø Kusmaya karşı tedbirli olunur,

Ø Düşme sonucu yaralanma varsa gerekli işlemler yapılır,

Ø Tıbbi yardım istenir (112).

45

Kan Şekeri düŞüklüğü nedir?

Herhangi bir nedenle vücutta glikoz eksildiği zaman ortaya çıkan belirtilerdir.

Kan Şekeri düŞmesinin nedenleri nelerdir?

Ø Şeker hastalığı tedavisine bağlı,

Ø Uzun egzersizler sonrası,

Ø Uzun süre aç kalma,

Ø Barsak ameliyatı geçirenlerde yemek sonrası.

Kan Şekeri aniden düŞtüğünde hangi belirtiler görülür?

Ø Korku,

Ø Terleme,

Ø Hızlı nabız,

Ø Titreme,

Ø Aniden acıkma,

Ø Yorgunluk,

Ø Bulantı.

Kan Şekeri düŞüklüğü yavaŞ ve uzun sürede oluŞursa hangi belirtiler görülür?

Ø Baş ağrısı,

Ø Görme bozukluğu,

Ø Uyuşukluk,

Ø Zayıflık,

Ø Konuşma güçlüğü,

Ø Kafa karışıklığı,

Ø Sarsıntı ve şuur kaybı.

Kan Şekeri düŞmesinde ilkyardım nasıl olmalıdır?

Ø Hastanın ABC’si değerlendirilir,

Ø Hastanın bilinci yerinde ve kusmuyorsa ağızdan şeker, şekerli içecekler verilir, fazla

şekerin bir zararı olmaz (Ayrıca belirtiler fazla şekerden meydana gelmiş ise bile

fazladan şeker verilmesi, hastanın düşük kan şekeri düzeyinde kalmasından daha az

zararlı olacaktır. Çünkü düşük kan şekeri, beyinde ve diğer hayati organlarda kalıcı

zararlara neden olabilir.),

Ø 15–20 dakikada belirtiler geçmiyorsa sağlık kuruluşuna gitmesi için yardım çağırılır,

Ø Hastanın bilinci yerinde değilse koma pozisyonu verilerek tıbbi yardım çağırılır(112).

46

Göğüste kuvvetli ağrı nedenleri nelerdir?

Göğüste kuvvetli ağrı nedenleri arasında en sık kalp spazmı (angina pektoris) ve kalp krizi

(miyokart enfarktüsü) görülür. Her ikisi de kalp kasının belli bir yerine gönderilen kanın

azalması sonucu oluşur.

Göğüste kuvvetli ağrı belirtileri nelerdir?

Kalp Spazmı (Angina Pektoris) belirtileri:

Ø Sıkıntı veya nefes darlığı olur,

Ø Ağrı hissi; genellikle göğüs ortasında başlar, kollara, boyuna, sırta ve çeneye doğru

ilerler,

Ø Sıklıkla fiziksel hareket, fiziksel zorlanma, heyecan, üzüntü ya da fazla yemek yeme

sonucu ortaya çıkar,

Ø Kısa sürelidir, ağrı yaklaşık 5–10 dakika kadar sürer,

Ø Ağrı, istirahat ile durur, istirahat halindeyken görülmesi ciddi bir durumu gösterir,

Ø Nefes alıp vermekle ağrının şekli ve şiddeti değişmez.

Kalp Krizi (Miyokart Enfarktüsü) belirtileri:

Ø Hasta ciddi bir ölüm korkusu ve yoğun sıkıntı hisseder, terleme, mide bulantısı,

kusma gibi bulgular görülür,

Ø Ağrı; göğüs ya da mide boşluğunun herhangi bir yerinde, sıklıkla kravat bölgesinde

görülür, omuzlara, boyuna, çeneye ve sol kola yayılır,

Ø Süre ve yoğunluk olarak kalp spazmı (angina pektoris) ağrısına benzemekle birlikte

daha şiddetli ve uzun sürelidir,

Ø En çok hazımsızlık, gaz sancısı veya kas ağrısı şeklinde belirti verir ve bu nedenle bu

tür rahatsızlıklarla karıştırılır (Bu tür gaz ya da kas ağrıları, aksi ispat edilinceye kadar

kalp krizi olarak düşünülmelidir),

Ø Nefes alıp vermekle ağrının şekli ve şiddeti değişmez.

Göğüs ağrısında ilkyardım nasıl olmalıdır?

Ø Hastanın yaşamsal bulguları kontrol edilir (ABC),

Ø Hasta hemen dinlenmeye alınır, sakinleştirilir,

Ø Yarı oturur pozisyon verilir,

Ø Kullandığı ilaçları varsa almasına yardım edilir,

Ø Yardım istenerek (112) sağlık kuruluşuna gitmesi sağlanır,

Ø Yol boyunca yaşam bulguları izlenir.

47

(9)

ZEHİRLENMELERDE İLKYARDIM

Zehirlenme nedir?

Vücuda zehirli (toksik) bir maddenin girmesi sonucu normal fonksiyonların bozulmasıdır.

Vücuda dışarıdan giren bazı yabancı maddeler, vücudun yaşamsal fonksiyonlarına zarar

verebileceğinden zehirli (toksik) olarak kabul edilirler.

Zehirlenme hangi yollarla meydana gelir?

Zehirlenme yolları üç grupta toplanır.

Ø Sindirim yoluyla: En sık rastlanan zehirlenme yoludur. Sindirim yoluyla alınan zehirler

genellikle ev ya da bahçede kullanılan kimyasal maddeler, zehirli mantarlar, bozuk besinler,

ilaç ve aşırı alkoldür.

Ø Solunum yoluyla: Zehirli maddenin solunum yolu ile alınmasıyla oluşur. Genellikle karbon

monoksit (tüp kaçakları, şofben, bütan gaz sobaları), lağım çukuru veya kayalarda biriken

karbondioksit, havuz hijyeninde kullanılan klor, yapıştırıcılar, boyalar ev temizleyicileri gibi

maddeler ile oluşur.

Ø Cilt yoluyla: Zehirli madde vücuda direk deri aracılığı ile girer. Bu yolla olan zehirlenmeler

böcek sokmaları, hayvan ısırıkları, ilaç enjeksiyonları, saç boyaları, zirai ilaçlar gibi zehirli

maddelerin deriden emilmesi ile oluşur.

Zehirlenmelerde genel belirtiler nelerdir?

Ø Sindirim sistemi bozuklukları: Bulantı, kusma, karın ağrısı, gaz, şişkinlik, ishal

Ø Sinir sistemi bozuklukları: Bilinç kaybı, havale, rahatsızlık hissi, kaslarda ağrı, kasılma,

hareketlerde uyumsuzluk, şok belirtileri

Ø Solunum sistemi bozuklukları: Nefes darlığı, solunum durması, baş ağrısı, baş dönmesi,

kulak çınlaması, oksijen yetmezliği nedeni ile ciltte kızarıklık, morarma

Ø DolaŞım sistemi bozuklukları: Nabız bozukluğu, baş ağrısı, soğuk terleme, kalp durması

Sindirim yoluyla zehirlenmede ilkyardım nasıl olmalıdır?

Ø Bilinç kontrolü yapılır,

Ø Ağız zehirli madde ile temas etmişse su ile çalkalanır, zehirli madde ele temas etmişse el

sabunlu su ile yıkanır,

Ø Yaşam bulguları değerlendirilir,

Ø Kusma, bulantı, ishal gibi belirtiler değerlendirilir,

Ø Kusturulmaya çalışılmaz, özellikle yakıcı maddelerin alındığı durumlarda hasta asla

kusturulmaz,

Ø Bilinç kaybı varsa koma pozisyonu verilir,

Ø Üstü örtülür,

Ø Tıbbi yardım istenir (112),

48

olayla ilgili bilgiler toplanarak kaydedilir; Sindirim yolu ile olan zehirlenmelerde tıbbi

müdahaleye yardımcı olmak için

—Zehirli maddenin türü nedir?

—İlaç ya da uyuşturucu alıyor mu?

—Hasta saat kaçta bulundu?

—Evde ne tip ilaçlar var?

Solunum yolu ile zehirlenmelerde ilkyardım nasıl olmalıdır?

Ø Hasta temiz havaya çıkarılır ya da cam ve kapı açılarak ortam havalandırılır,

Ø Yaşamsal belirtiler değerlendirilir (ABC),

Ø Yarı oturur pozisyonda tutulur,

Ø Bilinç kapalı ise koma pozisyonu verilir,

Ø Tıbbi yardım istenir (112),

Ø İlkyardımcı müdahale sırasında kendini ve çevresini korumak için gerekli önlemleri

almalıdır,

Ø Solunumu korumak için maske veya ıslak bez kullanılır,

Ø Elektrik düğmeleri ve diğer elektrikli aletler ve ışıklandırma cihazları kullanılmaz,

Ø Yoğun duman varsa hastayı dışarı çıkarmak için ip kullanılmalıdır,

Ø Derhal itfaiyeye haber verilir (110).

Cilt yolu ile zehirlenmelerde ilkyardım nasıl olmalıdır?

Ø Yaşam bulguları değerlendirilir,

Ø Ellerin zehirli madde ile teması önlenmelidir,

Ø Zehir bulaşmış giysiler çıkartılır,

Ø 15–20 dakika boyunca deri bol suyla yıkanmalıdır,

Ø Tıbbi yardım istenir (112).

Zehirlenmelerde genel ilkyardım kuralları nelerdir?

Ø Zehirlenmeye neden olan maddenin uzaklaştırılması (Kirli madde vücuttan ne kadar

çabuk uzaklaştırılırsa o kadar az miktarda emilir),

Ø Hayati fonksiyonların devamının sağlanması,

Ø Sağlık kuruluşuna bildirilmesi (112).

İofben Kazaları:

Şofben sıcak su temini için birçok konutta hala kullanılmaktadır. Elektrikle çalışanlar genellikle

termostat arızası nedeniyle kazan patlamalarına neden olabilmekte ve kişiler sıcak su yanıkları

ile karşılaşabilmektedir. LPG ile çalışan şofbenler ile de kazalar olmaktadır.

49

Bu kazalar ortamdaki oksijenin yanma sırasında tüketilmesine bağlıdır. LPG zehirli değildir.

Ancak; 6 m3’den küçük iyi havalandırılmamış mekanlarda şofben kullanıldığında ortamdaki

oksijen hızla tükenmekte ve kişiler bu yüzden havasızlıktan boğularak kaybedilmektedirler.

İofben Kazalarında İlkyardım:

Ø Kişi ortamdan uzaklaştırılır,

Ø Hareket ettirilmez,

Ø Yaşam bulguları değerlendirilir (ABC) ,

Ø Havayolu açıklığı sağlanır,

Ø Tıbbi yardım istenir (112).

Alınması Gereken Önlemler Nelerdir:

Ø Banyo içerden kilitlenmemeli,

Ø Şofben iyi çeken bir bacaya bağlanmalı,

Ø Şofbenin olduğu yere bol hava girişi sağlanmalı,

Ø Şofben ile tüp arasındaki hortum 125 cm’den uzun olmamalı,

Ø Banyodaki kişiler kontrol edilmeli.

Karbon monoksit Zehirlenmesi:

Endüstriyel merkezlerde önemli bir sorundur. Egzoz gazları, gaz ve kömür ısıtıcıları, mangal

kömürleri, kuyular ve derin çukurlarda bulunur. Karbon monoksit renksiz, kokusuz, havadan

hafif ve rahatsız edici olmayan bir gazdır. Hemoglobine bağlanma kapasitesi oksijenden 280 kat

fazladır.

Karbon monoksit Zehirlenmesi Belirtileri Nelerdir?

Ø Aşırı yorgunluk, huzursuzluk,

Ø Grip belirtileri,

Ø Bulantı- kusma, baş dönmesi, karıncalanma,

Ø Cilt ve tırnaklarda kısa süreli kiraz kırmızısı renk değişimi,

Ø Göğüs ağrısı, çarpıntı hissi, tansiyon düşüklüğü,

Ø Solunum durması, kalp durması, koma.

50

Karbon monoksit Zehirlenmesinde İlkyardım:

Ø Kişi ortamdan uzaklaştırılır,

Ø Hareket ettirilmez,

Ø Yaşam bulguları değerlendirilir (ABC),

Ø Hava yolu açıklığı sağlanır

Ø Tıbbi yardım istenir (112).

(10)

HAYVAN ISIRMALARINDA İLKYARDIM

Kedi- köpek gibi hayvan ısırmalarında ilkyardım nasıl olmalıdır?

Ø Hasta/yaralı yaşamsal bulgular yönünden değerlendirilir (ABC),

Ø Hafif yaralanmalarda yara 5 dakika süreyle sabun ve soğuk suyla yıkanır,

Ø Yaranın üstü temiz bir bezle kapatılır,

Ø Ciddi yaralanma ve kanama varsa yaraya temiz bir bezle basınç uygulanarak kanama

durdurulmalıdır,

Ø Derhal tıbbi yardım istenmeli (112),

Ø Hasta kuduz ve/veya tetanos aşısı için uyarılmalıdır,

Arı sokmalarının belirtileri nelerdir?

Belirtiler kısa sürer. Acı, şişme, kızarıklık gibi lokal belirtiler olur. Arı birkaç yerden soktuysa,

nefes borusuna yakın bir yerden soktuysa ya da kişi alerjik bünyeli ise tehlikeli olabilir.

Arı sokmalarında ilkyardım nasıl olmalıdır?

Ø Yaralı bölge yıkanır,

Ø Derinin üzerinden görülüyorsa arının iğnesi çıkarılır,

Ø Soğuk uygulama yapılır,

Ø Eğer ağızdan sokmuşsa ve solunumu güçleştiriyorsa buz emmesi sağlanır,

Ø Ağız içi sokmalarında ve alerji hikayesi olanlarda tıbbi yardım istenir (112).

51

Akrep sokmalarının belirtileri nelerdir?

Kuvvetli bir lokal reaksiyon oluşturur.

Ø Ağrı,

Ø Ödem,

Ø İltihaplanma, kızarma, morarma,

Ø Adale krampları, titreme ve karıncalanma,

Ø Huzursuzluk, havale gözlenebilir.

Akrep sokmalarında ilkyardım nasıl olmalıdır?

Ø Sokmanın olduğu bölge hareket ettirilmez,

Ø Yatar pozisyonda tutulur,

Ø Yaraya soğuk uygulama yapılır,

Ø Kan dolaşımını engellemeyecek şekilde bandaj uygulanır,

Ø Yara üzerine hiçbir girişim yapılmaz.

Yılan sokmalarının belirtileri nelerdir?

Lokal ve genel belirtiler verir:

Ø Bölgede morluk, iltihaplanma (1–2 hafta sürer),

Ø Kusma, karın arısı, ishal gibi sindirim sistemi bozuklukları,

Ø Aşırı susuzluk,

Ø Şok, kanama,

Ø Psikolojik bozukluklar,

Ø Kalpte ritim bozukluğu, baş ağrısı ve solunum düzensizliği.

Yılan sokmalarında ilkyardım nasıl olmalıdır?

Ø Hasta sakinleştirilip, dinlenmesi sağlanır,

Ø Yara su ile yıkanır,

Ø Yaraya yakın bölgede baskı yapabilecek eşyalar (yüzük, bilezik vb.) çıkarılır,

Ø Yasa baş ve boyunda ise yara çevresine baskı uygulanır,

Ø Kol ve bacaklarda ise yara üstünden dolaşımı engellemeyecek şekilde bandaj uygulanır

(Turnike uygulanmaz),

Ø Soğuk uygulama yapılır,

Ø Yara üzerine herhangi bir girişimde bulunulmaz (yara emilmez),

Ø Yaşamsal bulgular izlenir,

Ø Tıbbi yardım istenir (112).

Deniz canlıları sokmasında belirtiler nelerdir?

Çok ciddi değildir. Lokal ve genel belirtiler görülür:

52

Ø Kızarma,

Ø Şişme,

Ø İltihaplanma,

Ø Sıkıntı hissi,

Ø Huzursuzluk,

Ø Havale,

Ø Baş ağrısı.

Deniz canlıları sokmasında ilkyardım nasıl olmalıdır?

Ø Yaralı bölge hareket ettirilmez,

Ø Batan diken varsa ve görünüyorsa çıkartılır,

Ø Etkilenen bölge ovulmamalı,

Ø Sıcak uygulama yapılmalıdır.

Ø

(11)

GÖZ, KULAK VE BURUNA YABANCI CİSİM KAÇMASINDA İLKYARDIM

Göze yabancı cisim kaçmasında ilkyardım nasıl olmalıdır?

Toz gibi küçük madde ise;

Ø Göz ışığa doğru çevrilir ve alt göz kapağı içine bakılır,

Ø Gerekirse üst göz kapağı açık tutulur,

Ø Nemli temiz bir bezle çıkarılmaya çalışılır,

Ø Hastaya gözünü kırpıştırması söylenir,

Ø Göz ovulmamalıdır,

Ø Çıkmıyorsa sağlık kuruluşuna gitmesi sağlanır.

Bir cisim batması varsa ya da metal cisim kaçmıŞsa;

Ø Gerekmedikçe hasta yerinden oynatılmaz,

Ø Göze hiçbir şekilde dokunulmaz,

Ø Tıbbi yardım istenir (112),

Ø Hastanın göz uzmanı olan bir sağlık kuruluşuna gitmesi sağlanır.

Kulağa yabancı cisim kaçmasında ilkyardım nasıl olmalıdır?

Ø Kesinlikle sivri ve delici bir cisimle müdahale edilmez,

Ø Su değdirilmez,

Ø Tıbbi yardım istenir (112).

53

Buruna yabancı cisim kaçmasında ilkyardım nasıl olmalıdır?

Ø Burun duvarına bastırarak kuvvetli bir nefes verme ile cismin atılması sağlanır,

Ø Çıkmazsa tıbbi yardım istenir (112).

(12)

BOĞULMALARDA İLKYARDIM

Boğulma nedir?

Boğulma, vücuttaki dokulara yeterli oksijen gitmemesi sonucu dokularda bozulma meydana

gelmesidir.

Boğulma nedenleri nelerdir?

Ø Bayılma ve bilinç kaybı sonucu dilin geriye kayması,

Ø Nefes borusuna sıvı dolması,

Ø Nefes borusuna yabancı cisim kaçması,

Ø Asılma,

Ø Akciğerlerin zedelenmesi,

Ø Gazla zehirlenme,

Ø Suda boğulma (*).

(*) Suda boğulmalarda, boğulma sırasında nefes borusu girişinin kasılmasına bağlı olarak

çok az miktarda su akciğerlere girer. Suda boğulanlarda özellikle soğuk havalarda 20–30

dakika geçse bile yapay solunum ve kalp mesajına başlanmalıdır.

Suda boğulmalarda, ağızdan ağza ya da ağızdan buruna solunumun suda yaptırılması

mümkündür ve bu uygulamaya su içerisinde iken başlanmalıdır. Bu uygulama derin sularda

mümkün olmayabilir, bu nedenle hasta/yaralının hızla sığ suya doğru çekilmesi gerekir.

Suya atlama sonucu, boğulma riskinin yanı sıra genel vücut travması ya da omurga kırıkları

da akla gelmelidir. Bu nedenle suda, başın çok fazla arkaya itilmemesi gereklidir.

Boğulmalarda genel belirtiler nelerdir?

Ø Nefes almada güçlük,

Ø Gürültülü, hızlı ve derin solunum,

Ø Ağızda balgam toplanması ve köpüklenme,

Ø Yüzde, dudaklarda ve tırnaklarda morarma,

Ø Genel sıkıntı hali, cevaplarda isabetsizlik ve kararsızlık,

Ø Bayılma.

54

Boğulmalarda genel ilkyardım iŞlemleri ne olmalıdır?

Ø Boğulma nedeni ortadan kaldırılır,

Ø Bilinç kontrolü yapılır,

Ø Hastanın yaşamsal bulguları değerlendirilir,

Ø Temel yaşam desteği sağlanır,

Ø Derhal tıbbi yardım istenir (112),

Ø Yaşam bulguları izlenir.

(13)

HASTA/ YARALI TAİIMA TEKNİKLERİ

Hasta/yaralı taŞınmasında genel kurallar nelerdir?

Hasta/yaralı taşınmasında ilkyardımcı kendi sağlığını riske sokmamalıdır,

Gereksiz zorlama ve yaralanmalara engel olmak için aşağıdaki kurallara uygun

davranmalıdır;

Ø Hasta/yaralıya yakın mesafede çalışılmalı,

Ø Daha uzun ve kuvvetli kas grupları kullanılmalı,

Ø Sırtın gerginliğini korumak için dizler ve kalçalar bükülmeli (Omurilik yaralanmaları

riskini azaltır),

Ø Yerden destek alacak şekilde her iki ayağı da kullanarak biri diğerinden biraz öne

yerleştirilmeli,

Ø Kalkarken, ağırlığı kalça kaslarına vererek dizler en uygun biçimde doğrultulmalı,

Ø Baş her zaman düz tutulmalı, homojen ve düzgün bir şekilde hareket ettirilmeli,

Ø Yavaş ve düzgün adımlarla yürünmeli ve adımlar omuzdan daha geniş olmamalı,

Ø Ağırlık kaldırırken karın muntazam tutulup kalça kasılmalı,

Ø Omuzlar, leğen kemiğinin ve omuriliğin hizasında tutulmalı,

Ø Yön değiştirirken ani dönme ve bükülmelerden kaçınılmalı,

Ø Hasta/yaralı mümkün olduğunca az hareket ettirilmeli,

Ø Hasta/yaralı baş-boyun-gövde ekseni esas alınarak en az 6 destek noktasından

kavranmalı,

Ø Tüm hareketleri yönlendirecek sorumlu bir kişi olmalı, bu kişi hareketler için gereken

komutları (dikkat, kaldırıyoruz gibi) vermelidir. Bu kişi genellikle ağırlığın en fazla

olduğu ve en fazla dikkat edilmesi gereken bölge olan baş ve boyun kısmını tutan kişi

olmalı,

Hasta/yaralı taşınırken mükemmel bir ekip çalışması gerekmektedir.

55

Acil taŞıma teknikleri nelerdir?

Ø Genel bir kural olarak, hasta/yaralının yeri değiştirilmemeli ve dokunulmamalıdır.

Olağanüstü bir tehlike söz konusuysa, taşıdığı her türlü riske rağmen acil taşıma

zorunludur.

Ø En kısa sürede yaralılar güvenli bir yere taşınmalıdır.

Sürükleme yöntemleri nelerdir?

Hasta/yaralının sürüklenmesi, oldukça faydalı bir yöntemdir. Özellikle, çok kilolu ve iriyarı

kişilerin taşınması gerekiyorsa; dar, basık ve geçiş güçlüğü olan bir yerden çıkarmalarda

herhangi bir yaralanmaya neden olmamak için seçilebilecek bir yöntemdir. İlkyardımcının

fiziksel kapasitesi göz önünde bulundurulmalıdır. Mümkünse battaniye kullanılmalıdır.

Sürükleme yöntemleri şunlardır;

Ø Ayak bileklerinden sürükleme,

Ø Koltuk altından tutarak sürükleme.

ARAÇ İÇİNDEKİ YARALIYI (RENTEK) TAİIMA YÖNTEMİ

DİKKAT: Araç içindeki yaralıyı (Rentek Manevrası) taşıma; kaza geçirmiş yaralı bir kişiyi eğer

bir tehlike söz konusu ise omuriliğe zarar vermeden çıkarmada kullanılır. Bu uygulama solunum

durması; yangın tehlikesi, patlama gibi tehlikeli durumlarda uygulanacaktır.

1- Kaza ortamı değerlendirilir; patlama, yangın tehlikesi belirlenir, çevre ve ilkyardımcının kendi

güvenliği sağlanır,

2- Hasta/yaralının omuzlarına hafifçe dokunarak ve ―iyi misiniz?‖ diye sorarak bilinci kontrol

edilir,

3- Hasta/yaralının solunum yapıp yapmadığı gözlemlenir (göğüs hareketleri izlenir). Eğer

solunum yok ise,

4- Hasta/yaralının ayaklarının pedala sıkışmadığından emin olunur; emniyet kemeri açılır,

5- Hasta/yaralıya yan tarafından yaklaşılır ve bir elle kolu diğer elle de çenesi kavranarak boynu

tespit edilir ( Hafif hareketle),

6- Baş-boyun-gövde hizasını bozmadan araçtan dışarı çekilir,

7- Hasta/yaralı yavaşça yere veya sedyeye yerleştirilir.

56

Kısa mesafede süratli taŞıma teknikleri nelerdir?

1-Kucakta taŞıma:

Bilinci açık olan çocuklar ve hafif yetişkinler için kullanışlı bir yöntemdir. Bir ilkyardımcı

tarafından uygulanır.

Ø Bir elle yaralı dizlerinin altından tutularak destek alınır,

Ø Diğer elle gövdenin ağırlığı yüklenerek sırtından kavranır,

Ø Yaralıya kollarını ilkyardımcının boynuna dolaması söylenebilir. Bu yaralının kendini

güvende hissetmesini sağlar,

Ø Ağırlık dizlere verilerek kalkılır.

2-İlkyardımcının omzundan destek alma:

Hafif yaralı ve yürüyebilecek durumdaki hasta/yaralıların taşınmasında kullanılır. Bir

ilkyardımcı tarafından uygulanır. Bu yöntem iki kiŞi ile de uygulanabilir.

Ø Yaralının bir kolu ilkyardımcının boynuna dolanarak destek verilir,

Ø İlkyardımcı boşta kalan kolu ile hasta/yaralının belini tutarak yardım eder.

3-Sırtta taŞıma:

Bilinçli hastaları taşımada kullanılır. Bir ilkyardımcı tarafından uygulanır.

Ø İlkyardımcı hasta/yaralıya sırtı dönük olarak çömelir ve bacaklarını kavrar,

Ø Hasta/yaralının kolları ilkyardımcının göğsünde birleştirilir,

Ø Ağırlık dizlere verilerek hasta/yaralı kaldırılır.

4-Omuzda taŞıma ( İtfaiyeci yöntemi) :

Yürüyemeyen ya da bilinci kapalı olan kişiler için kullanılır. Bir ilkyardımcı tarafından

uygulanır. İlkyardımcının bir kolu boşta olacağından merdiven ya da bir yerden rahatlıkla destek

alınabilir.

Ø İlkyardımcı sol kolu ile omzundan tutarak hasta/yaralıyı oturur duruma getirir,

Ø Çömelerek sağ kolunu hasta/yaralının bacaklarının arasından geçirir,

Ø Hasta/yaralının vücudunu sağ omzuna alır,

Ø Sol el ile hasta/yaralının sağ elini tutar, ağırlığı dizlerine vererek kalkar,

Ø Hasta/yaralının önde boşta kalan bileği kavranarak hızla olay yerinden uzaklaştırılır.

5-İki ilkyardımcı ile ellerin üzerinde taŞıma (Altın BeŞik Yöntemi) :

Hasta/yaralının ciddi bir yaralanması yoksa ve yardım edebiliyorsa iki, üç, dört elle altın beşik

yapılarak taşınır.

57

İki elle: İki ilkyardımcının birer eli boşta kalır, bu elleri birbirlerinin omzuna koyarlar, diğer

elleri ile bileklerinden kavrayarak hasta/yaralıyı oturturlar.

Üç elle: Birinci ilkyardımcı bir eli ile ikinci ilkyardımcının omzunu kavrar, diğer eli ile ikinci

ilkyardımcının el bileğini kavrar. İkinci ilkyardımcı bir el ile birinci ilkyardımcının bileğini,

diğer eli ile de kendi bileğini kavrar.

Dört elle: İlkyardımcılar bir elleri ile diğer el bileklerini, öbür elleri ile de birbirlerinin

bileklerini kavrarlar.

6-Kollar ve bacaklardan tutarak taŞıma:

Hasta/yaralı bir yerden kaldırılarak hemen başka bir yere aktarılacaksa kullanılır. İki

ilkyardımcı tarafından uygulanır.

Ø İlkyardımcılardan biri sırtı hasta/yaralıya dönük olacak şekilde bacakları arasına çömelir

ve elleri ile hasta/yaralının dizleri altından kavrar. İkinci ilkyardımcı hasta/yaralının baş

tarafına geçerek kolları ile koltuk altlarından kavrar. Bu şekilde kaldırarak taşırlar.

7-Sandalye ile taŞıma:

Hasta/yaralının bilinçli olması gereklidir. Özellikle merdiven inip çıkarken çok kullanışlı bir

yöntemdir. İki ilkyardımcı tarafından uygulanır.

Ø Bir ilkyardımcı sandalyeyi arka taraftan, oturulacak kısma yakın bir yerden, diğer

ilkyardımcı sandalyenin ön bacaklarını aşağı kısmından kavrayarak taşırlar.

Sedye üzerine yerleŞtirme teknikleri nelerdir?

1-KaŞık tekniği:

Bu teknik hasta/yaralıya sadece bir taraftan ulaşılması durumunda üç ilkyardımcı tarafından

uygulanır.

Ø İlkyardımcılar hasta/yaralının tek bir yanında bir dizleri yerde olacak şekilde diz çökerler,

Ø Hasta/yaralının elleri göğsünde birleştirilir,

Ø Birinci ilkyardımcı baş ve omzundan, ikinci ilkyardımcı sırtının alt kısmı ve uyluğundan,

üçüncü ilkyardımcı dizlerinin altından ve bileklerinden kavrar. Daha sonra kendi ellerini

hasta/yaralının vücudun altından geçirerek kavrarlar,

Ø Başını ve omzunu tutan birinci ilkyardımcının komutu ile tüm ilkyardımcılar aynı anda

hasta/yaralıyı kaldırarak dizlerinin üzerine koyarlar,

Ø Aynı anda tek bir hareketle hasta/yaralıyı göğüslerine doğru çevirirler,

Ø Sonra uyumlu bir şekilde ayağa kalkar ve aynı anda düzgün bir şekilde sedyeye koyarlar.

2-Köprü tekniği:

Hasta/yaralıya iki taraftan ulaşılması durumunda dört ilkyardımcı tarafından yapılır.

Ø İlkyardımcılar bacaklarını açıp, hasta/yaralının üzerine hafifçe çömelerek yerleşirler,

Ø Birinci ilkyardımcı başı koruyacak şekilde omuz ve ensesinden, ikinci ilkyardımcı

kalçalarından, üçüncü ilkyardımcı da dizlerinin altından tutar,

58

Ø Birinci ilkyardımcının komutu ile her üç ilkyardımcı hastayı kaldırırlar,

Ø Dördüncü ilkyardımcı sedyeyi arkadaşlarının bacakları arasına iterek yerleştirir ve

hasta/yaralı sedyenin üzerine konulur.

3-KarŞılıklı durarak kaldırma:

Omurilik yaralanmalarında ve şüphesinde kullanılır. Üç ilkyardımcı tarafından uygulanır.

Ø İki ilkyardımcı hasta/yaralının göğüs hizasında karşılıklı diz çökerler,

Ø Üçüncü ilkyardımcı hasta/yaralının dizleri hizasında diz çöker,

Ø Hasta/yaralının kolları göğsünün üzerinde birleştirerek, düz yatması sağlanır,

Ø Baş kısımdaki ilkyardımcılar kollarını baş-boyun eksenini koruyacak şekilde

hasta/yaralının sırtına yerleştirirler,

Ø Hasta/yaralının dizleri hizasındaki üçüncü ilkyardımcı kollarını açarak hasta/yaralının

bacaklarını düz olacak şekilde kavrar. Verilen komutla, tüm ilkyardımcılar hasta/yaralıyı

düz olarak kaldırarak sedyeye yerleştirirler.

Sedye ile taŞıma teknikleri nelerdir?

Sedye ile taşımada genel kurallar şunlardır;

Ø Hasta/yaralı battaniye ya da çarşaf gibi bir malzeme ile sarılmalıdır,

Ø Düşmesini önlemek için sedyeye bağlanmalıdır,

Ø Başı gidiş yönünde olmalıdır,

Ø Sedye daima yatay konumda olmalıdır,

Ø Öndeki ilkyardımcı sağ, arkadaki ilkyardımcı sol ayağı ile yürümeye başlamalıdır

(Sürekli değiştirilen adımlar sedyeye sağlam taşıma sağlar),

Ø Daima sedye hareketlerini yönlendiren bir sorumlu olmalı ve komut vermelidir,

Ø Güçlü olan ilkyardımcı hasta /yaralının baş kısmında olmalıdır.

1-Sedyenin iki kiŞi tarafından taŞınması:

Ø Her iki ilkyardımcı çömelirler, sırtları düz, bacakları kıvrık olacak şekilde sedyenin iki

ucundaki iç kısımlarda dururlar,

Ø Komutla birlikte sedyeyi kaldırırlar ve yine komutla dönüşümlü adımla yürümeye

başlarlar,

Ø Önde yürüyen yoldaki olası engelleri haber vermekle sorumludur.

2-Sedyenin dört kiŞi tarafından taŞınması:

Yaralının durumu ağır ise ya da yol uzun, zor ve engelli ise sedye 4 kişi ile taşınmalıdır.

Ø İlkyardımcıların ikisi hasta/yaralının baş, diğer ikisi ayak kısmında sırtları dik, bacakları

bükülü olarak sedyenin yan kısımlarında çömelirler. Sedyenin sapından tutarlar ve yukarı

komutu ile sedyeyi kaldırırlar,

59

Ø Sedyenin sol tarafından tutan ilkyardımcılar sol, sağ tarafındakiler sağ adımlarıyla

yürümeye başlarlar,

Ø Dar bölgeden yürürken ilkyardımcılar sırtlarını sedyenin iç kısmına vererek yerleşirler,

Ø Merdiven, yokuş inip çıkarken sedye mümkün olabilecek en yatay pozisyonda

tutulmalıdır. Bunun için ayak tarafındakiler sedyeyi omuz hizasında, baş tarafındakiler

uyluk hizasında tutmalıdır.

3-Bir battaniye ile geçici sedye oluŞturma:

Ø Tek bir battaniye ile sedye oluşturmada ise battaniye yere serilir kenarları rulo yapılır.

Yaralı üzerine yatırılarak kısa mesafede güvenle taşınabilir.

4-Bir battaniye ve iki kiriŞle geçici sedye oluŞturma:

Yeterli uzunlukta iki kiriş ile sedye oluşturmak mümkündür.

Ø Bir battaniye yere serilir,

Ø Battaniyenin 1/3'üne birinci kiriş yerleştirilir ve battaniye bu kirişin üzerine katlanır,

Ø Katlanan kısmın bittiği yere yakın bir noktaya ikinci kiriş yerleştirilir,

Ø Battaniyede kalan kısım bu kirişin üzerini kaplayacak şekilde kirişin üzerine doğru

getirilir,

Ø Hasta/yaralı bu iki kirişin arasında oluşturulan bölgeye yatırılır.

60__

1
T.C.
SAĞLIK BAKANLIĞI
TEMEL SAĞLIK HĠZMETLERĠ GENEL
MÜDÜRLÜĞÜ
ĠLKYARDIM VE ACĠL SAĞLIK HĠZMETLERĠ
DAĠRE BAġKANLIĞI
TEMEL ĠLKYARDIM UYGULAMALARI
EĞĠTĠM KĠTABI
H. Fazıl ĠNAN*
Zülfinaz KURT**
Ġlknur KUBĠLAY***
ANKARA 2007
* İlkyardım ve Acil Sağlık Hizmetleri Daire Başkanı
** İlkyardım Şube Müdürü
*** Uzm. Yük. Hem. İlkyardım Şubesi
2
ÖNSÖZ
Yaşadığımız sürece çeşitli nedenlerle yaralanmalar veya hastalıklarla karşılaşmamız
kaçınılmazdır. Yaşamımızın çeşitli dönemlerinde, bulunduğumuz her ortamda kaza ve
hastalanma riski taşımaktayız. Bu gibi durumlarla karşılaştığımızda, müdahalede bulunanların
ilkyardım eğitimi almış olmaları, yaşamın sürdürülmesinde, sakatlanmaların önlenmesinde ve
iyileşme sürecinin kısaltılmasında belirleyici rol oynayacaktır.
Ülkemizde ev, iş ya da trafik kazaları ve doğal afetler nedeni ile çok sayıda vatandaşımız
yaşamını kaybetmekte ya da sakat kalmaktadır. Bu gibi durumlarda olay yerinde her zaman bir
sağlık görevlisi olamayacağı için olaydan etkilenen ya da ortamda bulunan kişilerin kendilerine
ya da başkalarına yapacakları ilkyardım uygulamaları son derece önemlidir. Toplumumuzda
genel bir anlayış olarak, ilkyardım ile acil yardım ifadeleri birbirlerinin yerine kullanılmaktadır.
Oysa acil yardım, sağlık çalışanları tarafından gerekli donanımla yapılan tıbbi müdahaleleri
kapsamasına rağmen; ilkyardım, bu konuda eğitim almış kişilerce olay yerinde bulunan
malzemelerle ilaçsız olarak yapılan, uygulamalardır.
Ancak ilkyardım eğitimi almamış kişilerin, ilkyardım uygulamalarında bulunmaları sakıncalı
sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle ilkyardım uygulayacak olan kişilerin, mutlaka ilkyardım
eğitimi almış olmaları, öncelikli amaçlarının kişilere zarar vermemek olduğunu bilmeleri ve
hayati tehlike oluşturabilecek müdahalelerde bulunmamaları son derece önemlidir.
Bakanlığımız tarafından toplumda ilkyardım bilincinin geliştirilmesi, ilkyardım eğitimi almış
kişilerin sayısının artırılması ve konuya gereken duyarlılığın gösterilmesi amacıyla ilkyardım
konusunda bir dizi yeni çalışma başlatılmıştır. Bu nedenle öğretmen, polis, itfaiyeci, arama ve
kurtarma hizmetlerinde görev alan kişiler gibi öncelikli meslek grupları başta olmak üzere tüm
halkımızın ilkyardım konusundaki eksik ya da yanlış bilgilerinin giderilmesi ve
güncelleştirilmesi amacıyla Ġlkyardım Temel Uygulamaları Eğitim Rehberi hazırlanmıştır.
Bu amaçla; Bakanlığımız tarafından hazırlanan ve 22 Mayıs 2002 tarih ve 24762 sayılı Resmi
Gazete’ de yayınlanan İlkyardım Yönetmeliği çerçevesinde, önümüzdeki yıllarda ilkyardım
eğitimi almış sertifikalı ilkyardımcıların sayılarının ve niteliklerinin artmasına ve toplumumuzun
ilkyardım konusunda bilinçlendirilmesine katkı sağlayacak olan bu rehberin hazırlanmasında
emeği geçen İlkyardım ve Acil Sağlık Hizmetleri Daire Başkanlığı çalışanlarına teşekkür ederim.
Temel Sağlık Hizmetleri
Genel Müdürü
3
ĠÇĠNDEKĠLER:
1-GENEL ĠLKYARDIM BĠLGĠLERĠ:
Ġlkyardım nedir? 8
Acil tedavi nedir? 8
Ġlkyardımcı kimdir? 8
Ġlkyardım ve acil tedavi arasındaki fark nedir? 8
Ġlkyardımın öncelikli amaçları nelerdir? 8
Ġlkyardımın temel uygulamaları nelerdir? 8
112’nin aranması sırasında nelere dikkat edilmelidir? 9
Ġlkyardımcının müdahale ile ilgili yapması gerekenler nelerdir? 9
Ġlkyardımcının özellikleri nasıl olmalıdır? 9
Hayat kurtarma zinciri nedir? 10
Ġlkyardımın ABC’si nedir? 10
2-HASTA/YARALININ VE OLAY YERĠNĠN DEĞERLENDĠRĠLMESĠ:
Ġlkyardımcının bilmesi gereken ve vücudu oluĢturan sistemler nelerdir? 11
Vücutta nabız alınabilen bölgeler nelerdir? 12
Hasta/yaralının değerlendirilmesinin amacı nedir? 12
Hasta/yaralıların ilk değerlendirilme aĢamaları nelerdir? 12
Hasta/yaralının ikinci değerlendirmesi nasıl olmalıdır? 13
Olay yerini değerlendirmenin amacı nedir? 14
Olay yerinin değerlendirilmesinde yapılacak iĢler nelerdir? 14
3-TEMEL YAġAM DESTEĞĠ:
Solunum ve kalp durması nedir? 15
Temel yaĢam desteği nedir? 15
Hava yolunu açmak için BaĢ-Çene pozisyonu nasıl verilir? 15
Yapay solunum nasıl yapılır? 15
DıĢ kalp masajı nasıl yapılır? 16
Çocuklarda (1-8 yaĢ) Temel YaĢam Desteği nasıl yapılır? 17
Bebeklerde (0-1 yaĢ) Temel YaĢam Desteği nasıl yapılır? 17
Hava yolu tıkanıklığı nedir? 18
Hava yolu tıkanıklığı belirtileri nelerdir? 18
Tam tıkanıklık olan kiĢilerde Heimlich manevrası nasıl uygulanır? 18
Kısmi tıkanıklık olan kiĢilerde nasıl ilkyardım uygulanır? 20
4-KANAMALARDA ĠLKYARDIM:
Kanama nedir? 21
Kaç çeĢit kanama vardır? 21
4
Kanamalarda ilkyardım uygulamaları nelerdir? 21
Vücutta baskı uygulanacak noktalar nelerdir? 22
Kanamalarda üçgen bandaj uygulaması nasıl yapılmalıdır? 22
Hangi durumlarda turnike uygulanmalıdır? 23
Turnike uygulamasında dikkat edilecek hususlar neler olmalıdır? 23
El ve ayak kopmalarında turnike nasıl uygulanır? 23
ġok nedir? 24
Kaç çeĢit Ģok vardır? 24
ġok belirtileri nelerdir? 25
ġokta ilkyardım uygulamaları nelerdir? 25
ġok pozisyonu nasıl verilir? 25
5-YARALANMALARDA ĠLKYARDIM:
Yara nedir? 26
Kaç çeĢit yara vardır? 26
Yaraların ortak belirtileri nelerdir? 26
Yaralanmalarda ilkyardım nasıl olmalıdır? 27
Ciddi yaralanmalar nelerdir? 27
Ciddi yaralanmalarda ilkyardım nasıl olmalıdır? 27
Delici göğüs yaralanmalarında ne gibi sorunlar görülebilir? 27
Delici göğüs yaralanmalarında ilkyardım nasıl olmalıdır? 28
Delici karın yaralanmalarında ne gibi sorunlar olabilir? 28
Delici karın yaralanmalarında ilkyardım nasıl olmalıdır? 28
Kafatası ve omurga yaralanmaları neden önemlidir? 28
Kafatası yaralanmaları çeĢitleri nelerdir? 29
Kafatası ve omurga yaralanmalarının nedenleri nelerdir? 29
Kafatası ve omurga yaralanmalarında belirtiler nelerdir? 29
Kafatası ve omurga yaralanmalarında ilkyardım nasıl olmalıdır? 30
6-YANIK, DONMA VE SICAK ÇARPMASINDA ĠLKYARDIM:
Yanık nedir? 31
Kaç çeĢit yanık vardır? 31
Yanığın ciddiyetini belirleyen faktörler nelerdir? 31
Yanıklar nasıl derecelendirilir? 31
Yanığın vücuttaki olumsuz etkileri nelerdir? 31
Isı ile oluĢan yanıklarda ilkyardım iĢlemleri nedir? 32
Kimyasal yanıklarda ilkyardım nasıl olmalıdır? 32
Elektrik yanıklarında ilkyardım nasıl olmalıdır? 32
Sıcak çarpması belirtileri nelerdir? 33
Sıcak çarpmasında ilkyardım nasıl olmalıdır? 33
Sıcak çarpmasında risk grupları var mıdır? 33
5
Sıcak yaz günlerinde sıcak çarpmasından korunmak için alınması gereken önlemler nelerdir? 34
Donuk belirtileri nelerdir? 34
Donukta ilkyardım nasıl olmalıdır? 34
7-KIRIK, ÇIKIK VE BURKULMALARDA ĠLKYARDIM:
Kırık nedir? 35
Kaç çeĢit kırık vardır? 35
Kırık belirtileri nelerdir? 35
Kırığın yol açabileceği olumsuz durumlar nelerdir? 35
Kırıklarda ilkyardım nasıl olmalıdır? 35
Burkulma nedir? 36
Burkulma belirtileri nelerdir? 36
Burkulmada ilkyardım nasıl olmalıdır? 36
Çıkık nedir? 36
Çıkık belirtileri nelerdir? 36
Çıkıkta ilkyardım nasıl olmalıdır? 36
Kırık çıkık ve burkulmalarda tespit nasıl olmalıdır? 36
Tespit sırasında dikkat edilmesi gereken hususlar nelerdir? 36
Tespit yöntemleri nelerdir? 37
8-BĠLĠNÇ BOZUKLUKLARINDA ĠLKYARDIM:
Bilinç bozukluğu/Bilinç kaybı nedir? 40
Bilinç kaybı nedenleri nelerdir? 40
Bilinç bozukluğu belirtileri nelerdir? 40
Bilinç bozukluğu durumunda ilkyardım nasıl olmalıdır? 41
Koma pozisyonu (Yarı yüzükoyun-Yan pozisyon) nasıl verilir? 41
Havale nedir? 42
Havale nedenleri nelerdir? 42
Nedenlerine göre havale çeĢitleri nelerdir? 42
AteĢ nedeniyle oluĢan havale nedir? 42
AteĢ nedeniyle oluĢan havalede ilkyardım nasıl olmalıdır? 42
Sara krizi ( Epilepsi) nedir? 42
Sara krizinin belirtileri nelerdir? 43
Sara krizinde ilkyardım nasıl olmalıdır? 43
Kan Ģekeri düĢüklüğü nedir? 43
Kan Ģekeri düĢmesinin nedenleri nelerdir? 43
Kan Ģekeri aniden düĢtüğünde hangi belirtiler görülür? 43
Kan Ģekeri düĢüklüğü yavaĢ ve uzun sürede oluĢursa hangi belirtiler görülür? 44
Kan Ģekeri düĢmesinde ilkyardım nasıl olmalıdır? 44
Göğüste kuvvetli ağrı nedenleri nelerdir? 44
Göğüste kuvvetli ağrı belirtileri nelerdir? 44
6
Göğüs ağrısında ilkyardım nasıl olmalıdır? 45
9-ZEHĠRLENMELERDE ĠLKYARDIM:
Zehirlenme nedir? 46
Zehirlenmelerde genel belirtiler nelerdir? 46
Zehirlenme hangi yollarla meydana gelir? 46
Sindirim yoluyla zehirlenmede ilkyardım nasıl olmalıdır? 46
Solunum yolu ile zehirlenmelerde ilkyardım nasıl olmalıdır? 47
Cilt yolu ile zehirlenmelerde ilkyardım nasıl olmalıdır? 47
Zehirlenmelerde genel ilkyardım kuralları nelerdir? 47
10-HAYVAN ISIRMALARINDA ĠLKYARDIM:
Hayvan ısırmalarında ilkyardım nasıl olmalıdır? 48
Arı sokmalarının belirtileri nelerdir? 48
Arı sokmalarında ilkyardım nasıl olmalıdır? 48
Akrep sokmalarının belirtileri nelerdir? 48
Akrep sokmalarında ilkyardım nasıl olmalıdır? 48
Yılan sokmalarının belirtileri nelerdir? 48
Yılan sokmalarında ilkyardım nasıl olmalıdır? 48
Deniz canlıları sokmasında belirtiler nelerdir? 49
Deniz canlıları sokmasında ilkyardım nasıl olmalıdır? 49
11-GÖZ, KULAK VE BURUNA YABANCI CĠSĠM KAÇMASINDA ĠLKYARDIM:
Göze yabancı cisim kaçmasında ilkyardım nasıl olmalıdır? 50
Kulağa yabancı cisim kaçmasında ilkyardım nasıl olmalıdır? 50
Buruna yabancı cisim kaçmasında ilkyardım nasıl olmalıdır? 50
12-BOĞULMALARDA ĠLKYARDIM:
Boğulma nedir? 51
Boğulma nedenleri nelerdir? 51
Boğulmalarda genel belirtiler nelerdir? 51
Boğulmalarda genel ilkyardım iĢlemleri ne olmalıdır? 51
13-HASTA/YARALI TAġIMA TEKNĠKLERĠ:
Hasta/yaralı taĢınmasında genel kurallar nelerdir? 52
Acil taĢıma teknikleri nelerdir? 52
Sürükleme yöntemleri nelerdir? 52
Araç içindeki yaralıyı taĢıma (RENTEK manevrası) 53
Kısa mesafede süratli taĢıma teknikleri nelerdir? 53
Sedye üzerine yerleĢtirme teknikleri nelerdir? 54
Sedye ile taĢıma teknikleri nelerdir? 55
7
(1)
GENEL ĠLKYARDIM BĠLGĠLERĠ
Ġlkyardım nedir?
Herhangi bir kaza veya yaşamı tehlikeye düşüren bir durumda, sağlık görevlilerinin yardımı
sağlanıncaya kadar, hayatın kurtarılması ya da durumun kötüye gitmesini önleyebilmek amacı ile
olay yerinde, tıbbi araç gereç aranmaksızın, mevcut araç ve gereçlerle yapılan ilaçsız
uygulamalardır.
Acil tedavi nedir?
Acil tedavi ünitelerinde, hasta/yaralılara doktor ve sağlık personeli tarafından yapılan tıbbi
müdahalelerdir.
Ġlkyardım ve acil tedavi arasındaki fark nedir?
Acil tedavi bu konuda ehliyetli kişilerce gerekli donanımla yapılan müdahale olmasına karşın,
ilkyardım bu konuda eğitim almış herkesin olayın olduğu yerde bulabildiği malzemeleri
kullanarak yaptığı hayat kurtarıcı müdahaledir.
Ġlkyardımcı kimdir?
İlkyardım tanımında belirtilen amaç doğrultusunda hasta veya yaralıya tıbbi araç gereç
aranmaksızın mevcut araç gereçlerle, ilaçsız uygulamaları yapan eğitim almış kişi ya da
kişilerdir.
Ġlkyardımın öncelikli amaçları nelerdir?
 Hayati tehlikenin ortadan kaldırılması,
 Yaşamsal fonksiyonların sürdürülmesinin sağlanması,
 Hasta/yaralının durumunun kötüleşmesinin önlenmesi,
 İyileşmenin kolaylaştırılması.
Ġlkyardımın temel uygulamaları nelerdir?
İlkyardım temel uygulamaları Koruma, Bildirme, Kurtarma (KBK) olarak ifade edilir.
Koruma:
Kaza sonuçlarının ağırlaşmasını önlemek için olay yerinin değerlendirilmesini kapsar. En önemli
işlem olay yerinde oluşabilecek tehlikeleri belirleyerek güvenli bir çevre oluşturmaktır.
8
Bildirme:
Olay / kaza mümkün olduğu kadar hızlı bir şekilde telefon veya diğer kişiler aracılığı ile gerekli
yardım kuruluşlarına bildirilmelidir. Türkiye'de ilkyardım gerektiren her durumda telefon
iletişimleri, 112 acil telefon numarası üzerinden gerçekleştirilir.
112’nin aranması sırasında nelere dikkat edilmelidir?
 Sakin olunmalı ya da sakin olan bir kişinin araması sağlanmalı,
 112 merkezi tarafından sorulan sorulara net bir şekilde cevap verilmeli,
 Kesin yer ve adres bilgileri verilirken, olayın olduğu yere yakın bir caddenin ya da çok
bilinen bir yerin adı verilmeli,
 Kimin, hangi numaradan aradığı bildirilmeli,
 Hasta/yaralı(lar)ın adı ve olayın tanımı yapılmalı,
 Hasta/yaralı sayısı ve durumu bildirilmeli,
 Eğer herhangi bir ilkyardım uygulaması yapıldıysa nasıl bir yardım verildiği belirtilmeli,
 112 hattında bilgi alan kişi, gerekli olan tüm bilgileri aldığını söyleyinceye kadar telefon
kapatılmamalıdır.
Kurtarma (Müdahale):
Olay yerinde hasta / yaralılara müdahale hızlı ancak sakin bir şekilde yapılmalıdır.
Ġlkyardımcının müdahale ile ilgili öncelikli yapması gerekenler nelerdir?
 Hasta / yaralıların durumu değerlendirilir (ABC) ve öncelikli müdahale edilecekler
belirlenir,
 Hasta/yaralının korku ve endişeleri giderilir,
 Hasta/yaralıya müdahalede yardımcı olacak kişiler organize edilir,
 Hasta/yaralının durumunun ağırlaşmasını önlemek için kendi kişisel olanakları ile gerekli
müdahalelerde bulunulur,
 Kırıklara yerinde müdahale edilir,
 Hasta/yaralı sıcak tutulur,
 Hasta/yaralının yarasını görmesine izin verilmez,
 Hasta/yaralıyı hareket ettirmeden müdahale yapılır,
 Hasta/yaralının en uygun yöntemlerle en yakın sağlık kuruluşuna sevki sağlanır (112)
(Ancak, ağır hasta/yaralı bir kişi hayati tehlikede olmadığı sürece asla yerinden
kıpırdatılmamalıdır).
9
Ġlkyardımcının özellikleri nasıl olmalıdır?
Olay yeri genellikle insanların telaşlı ve heyecanlı oldukları ortamlardır. Bu durumda
ilkyardımcı sakin ve kararlı bir şekilde olayın sorumluluğunu alarak gerekli müdahaleleri doğru
olarak yapmalıdır. Bunun için bir ilkyardımcıda aşağıdaki özelliklerin olması gerekmektedir:
 İnsan vücudu ile ilgili temel bilgilere sahip olmalı,
 Önce kendi can güvenliğini korumalı,
 Sakin, kendine güvenli ve pratik olmalı,
 Eldeki olanakları değerlendirebilmeli,
 Olayı anında ve doğru olarak haber vermeli (112’yi aramak),
 Çevredeki kişileri organize edebilmeli ve onlardan yararlanabilmeli,
 İyi bir iletişim becerisine sahip olmalıdır.
Hayat kurtarma zinciri nedir?
Hayat kurtarma zinciri 4 halkadan oluşur. Son iki halka ileri yaşam desteğine aittir ve
ilkyardımcının görevi değildir.
1.Halka - Sağlık kuruluşuna haber verilmesi
2.Halka - Olay yerinde Temel Yaşam Desteği yapılması
3.Halka - Ambulans ekiplerince müdahaleler yapılması
4.Halka - Hastane acil servislerinde müdahale yapılmasıdır.
Ġlkyardımın ABC si nedir?
Bilinç kontrol edilmeli, bilinç kapalı ise aşağıdakiler hızla değerlendirilmelidir:
A. Hava yolu açıklığının değerlendirilmesi
B. Solunumun değerlendirilmesi ( Bak-Dinle-Hisset)
C. Dolaşımın değerlendirilmesi (Şah damarından 5 saniye nabız alınarak yapılır)
10
(2)
HASTA/YARALININ VE OLAY YERĠNĠN DEĞERLENDĠRĠLMESĠ
Ġlkyardımcının bilmesi gereken ve vücudu oluĢturan sistemler nelerdir?
İlkyardımcının insan vücudu, yapısı ve işleyişi konusunda bazı temel kavramları bilmesi,
ilkyardımcı olarak yapacağı müdahalelerde bilinçli olmasını kolaylaştırır.
Hareket sistemi: Vücudun hareket etmesini, desteklenmesini sağlar ve koruyucu görev yapar.
Hareket sistemi şu yapılardan oluşur:
 Kemikler
 Eklemler
 Kaslar
DolaĢım sistemi: Vücut dokularının oksijen, besin, hormon, bağışıklık elemanı ve benzeri
elemanları taşır ve yeniden geriye toplar. Dolaşım sistemi şu yapılardan oluşur:
 Kalp
 Kan damarları
 Kan
Sinir sistemi: Bilinç, anlama, düşünme, algılama, hareketlerinin uyumu, dengesi ve solunum ile
dolaşımı sağlar. Sinir sistemi şu yapılardan oluşur:
 Beyin
 Beyincik
 Omurilik
 Omurilik soğanı
Solunum sistemi: Vücuda gerekli olan gaz alışverişi görevini yaparak hücre ve dokuların
oksijenlenmesini sağlar. Solunum sistemi şu organlardan oluşur:
 Solunum yolları
 Akciğerler
BoĢaltım sistemi: Kanı süzerek gerekli maddelerin vücutta tutulması, zararlı olanların atılması
görevlerini yaparak vücutta iç dengeyi korur. Boşaltım sistemi şu organlardan oluşur:
 İdrar borusu
 İdrar kesesi
 İdrar kanalları
 Böbrekler
Sindirim sistemi: Ağızdan alınan besinlerin öğütülerek sindirilmesi ve kan dolaşımı vasıtasıyla
vücuda dağıtılmasını sağlar. Sindirim sistemi şu organlardan oluşur:
 Dil ve dişler
 Yemek borusu
 Mide
 Safra kesesi
11
 Pankreas
 Bağırsaklar
YaĢam Bulguları Ġle Ġlgili Önemli Göstergeler Nelerdir?
Hasta/yaralıyı değerlendirmeden önce yaşam bulgularının anlamlarının bilinmesi gerekmektedir.
Çünkü; bu bulguların var veya yok olması yapılacak müdahaleler için önem taşımaktadır.Yaşam
bulguları dediğimizde, hasta/yaralının;
—Bilinci,
—Solunumu,
—Dolaşımı,
—Vücut Isısı,
—Kan Basıncından söz edilmektedir.
Bilinç Durumunun Değerlendirilmesi:
Öncelikle, hasta/yaralının bilinç durumu değerlendirilir.
Normal bir kişi kendine yöneltilen tüm uyarılara cevap verir. Bilinç düzeyi yaralanmanın
ağırlığını gösterir. Bilinç düzeyleri;
Kişinin bilinci yerinde ise= Tüm uyarılara cevap verir.
1 Derece Bilinç Kaybı = Sözlü ve gürültülü uyaranlara cevap verir.
2 Derece Bilinç Kaybı = Ağrılı uyaranlara cevap verir.
3 Derece Bilinç Kaybı = Tüm uyaranlara karşı tepkisizdir, cevap vermez,
Solunum Değerlendirilmesi:
Hasta/yaralının solunumu değerlendirilirken;
—solunum sıklığına,
—Solunum aralıklarının eşitliğine,
—Solunum derinliği’ne bakılır.
Kişinin 1 dakika içinde nefes alma ve verme sayısı solunum sıklığıdır.
—Sağlıklı yetişkin bir kişide dakikada solunum sayısı 12–20,
—Çocuklarda 16–22,
—Bebeklerde 18-24’dür.
Kan Basıncının Değerlendirilmesi:
Hasta/yaralı değerlendirilirken kan basıncı kontrol edilmez. Ancak, kan basıncının anlamının
bilinmesi önemlidir.
Kalbin kasılma ve gevşeme anında damar duvarına yaptığı basınçtır. Kalbin kanı pompalama
gücünü gösterir. Normal değeri 100/50- 140/100 mm Hg’dir.
Nabız Değerlendirilmesi:
Kalp atımlarının atardamar duvarına yaptığı basıncın damar duvarında parmak uçlarıyla
hissedilmesine nabız denmektedir.
—Yetişkin bir kişide normal nabız sayısı dakikada 60–100,
12
—Çocuklarda 100–120,
—Bebeklerde 100-140’dır.
Vücutta nabız alınabilen bölgeler nelerdir?
 Şah damarı (adem elmasının her iki yanında)
 Ön-kol damarı (Bileğin iç yüzü, başparmağın üst hizası)
 Bacak damarı (Ayak sırtının merkezinde)
 Kol damarı (Kolun iç yüzü, dirseğin üstü)
Hasta/yaralıların dolaşımını değerlendirirken, çocuk ve yetişkinlerde şah damarından, bebeklerde
kol atardamarından nabız alınır.
Vücut Isısının Değerlendirilmesi:
İlkyardımda vücut ısısı koltuk altından ölçülmelidir.
Normal vücut ısısı 36,5 C’dir. Normal değerin üstünde olması yüksek ateş, altında olması düşük
ateş olarak belirtilir. 41–42 C üstü ve 34,5 C tehlike olduğunu ifade eder. 31.0 C ve altı
ölümcüldür.
Hasta/yaralının değerlendirilmesinin amacı nedir?
 Hastalık ya da yaralanmanın ciddiyetinin değerlendirmesi,
 İlkyardım önceliklerinin belirlenmesi,
 Yapılacak ilkyardım yönteminin belirlenmesi,
 Güvenli bir müdahale sağlanması.
Hasta/yaralının ilk değerlendirilme aĢamaları nelerdir?
Hasta/yaralıya sözlü uyaranla ya da hafifçe omzuna dokunarak ―iyi misiniz?” diye sorularak
bilinç durumu değerlendirmesi yapılır. Bilinç durumunun değerlendirilmesi daha sonraki
aşamalar için önemlidir. Buna göre hasta/yaralının ilk değerlendirilme aşamaları şunlardır:
A. Havayolu açıklığının değerlendirilmesi:
 Özellikle bilinç kaybı olanlarda dil geri kaçarak solunum yolunu tıkayabilir ya da
kusmuk, yabancı cisimlerle solunum yolu tıkanabilir. Havanın akciğerlere ulaşabilmesi
için hava yolunun açık olması gerekir.
 Hava yolu açıklığı sağlanırken hasta/yaralı baş, boyun, gövde ekseni düz olacak şekilde
yatırılmalıdır.
 Bilinç kaybı belirlenmiş kişide; ağız içine önce göz ile bakılmalı, eğer yabancı cisim var
ise işaret parmağı yandan ağız içine sokularak cisim çıkartılmalıdır.
 Daha sonra bir el hasta/yaralının alnına, diğer elin 2 parmağı çene kemiğinin üzerine
koyulur, alından bastırılıp çeneden kaldırılarak baş geriye doğru itilip BaĢ-Çene
pozisyonu verilir. Bu işlemler sırasında sert hareketlerden kaçınılmalıdır.
13
B. Solunumun değerlendirilmesi:
İlkyardımcı, başını hasta/yaralının göğsüne bakacak şekilde yan çevirerek yüzünü hasta/yaralının
ağzına yaklaştırır, Bak-Dinle-Hisset yöntemi ile solunum yapıp yapmadığını 5 saniye süre ile
değerlendirir.
 Göğüs kafesinin solunum hareketine bakılır,
 Eğilip kulağını hastanın ağzına yaklaştırarak solunum dinlenir ve hastanın soluğunu
yanağında hissetmeye çalışılır,
Solunum yoksa derhal yapay solunuma başlanır.
C. DolaĢımın değerlendirilmesi:
Dolaşımın değerlendirilmesi için ilkyardımcı; çocuk ve yetişkinlerde şah damarından,
bebeklerde kol atardamarından 3 parmakla 5 saniye süre ile nabız almaya çalışılır.
İlk değerlendirme sonucu hasta/yaralının bilinci kapalı fakat solunum ve nabzı varsa derhal
koma pozisyonuna getirerek diğer yaralılar değerlendirilir.
Hasta/yaralının ikinci değerlendirmesi nasıl olmalıdır?
İlk muayene ile hasta/yaralının yaşam belirtilerinin varlığı güvence altına alındıktan sonra
ilkyardımcı ikinci muayene aşamasına geçerek baştan aşağı muayene yapar.
İkinci değerlendirme aşamaları şunlardır:
GörüĢerek bilgi edinme:
 Kendini tanıtır,
 Hasta/yaralının ismini öğrenir ve adıyla hitap eder,
 Hoşgörülü ve nazik davranarak güven sağlar,
 Hasta/yaralının endişelerini gidererek rahatlatır,
 Olayın mahiyeti, koşulları, kişisel özgeçmişleri, sonuç olarak ne yedikleri, kullanılan
ilaçlar ve alerjinin varlığı sorularak öğrenilir.
BaĢtan aĢağı kontrol yapılır:
 Bilinç düzeyi, anlama, algılama,
 Solunum sayısı, ritmi, derinliği,
 Nabız sayısı, ritmi, şiddeti,
 Vücut veya cilt ısısı, nemi, rengi
BaĢ: Saç, saçlı deri, baş ve yüzde yaralanma, morluk olup olmadığı, kulak ya da burundan sıvı
veya kan gelip gelmediği değerlendirilir, ağız içi kontrol edilir.
Boyun: Ağrı, hassasiyet, şişlik, şekil bozukluğu araştırılır. Aksi ispat edilinceye kadar boyun
zedelenmesi ihtimali göz ardı edilmemelidir.
Göğüs kafesi: Saplanmış cisim, açık yara, şekil bozukluğu ya da morarma olup olmadığı, hafif
baskı ile ağrı oluşup oluşmadığı, kanama olup olmadığı değerlendirilmelidir. Göğüs kafesi
14
genişlemesinin normal olup olmadığı araştırılmalıdır. Göğüs muayenesinde eller arkaya
kaydırılarak hasta/yaralının sırtı da kontrol edilmelidir.
Karın boĢluğu: Saplanmış cisim, açık yara, şekil bozukluğu, şişlik, morarma, ağrı ya da
duyarlılık olup olmadığı ve karnın yumuşaklığı değerlendirilmelidir. Eller bel tarafına
kaydırılarak muayene edilmeli, ardından kalça kemiklerinde de aynı araştırma yapılarak kırık
veya yara olup olmadığı araştırılmalıdır.
Kol ve bacaklar: Kuvvet, his kaybı varlığı, ağrı, şişlik, şekil bozukluğu, işlev kaybı ve kırık
olup olmadığı, nabız noktalarından nabız alınıp alınmadığı değerlendirilmelidir.
İkinci değerlendirmeden sonra mevcut duruma göre yapılacak müdahale yöntemi seçilir.
Olay yerini değerlendirmenin amacı nedir?
 Olay yerinde tekrar kaza olma riskinin ortadan kaldırılması,
 Olay yerindeki hasta/yaralı sayısının ve türlerinin belirlenmesidir.
Olay yerinin hızlı bir şekilde değerlendirilmesinin ardından yapılacak müdahaleler planlanır.
Olay yerinin değerlendirilmesinde yapılacak iĢler nelerdir?
Herhangi bir olay yerinin değerlendirilmesinde aşağıdakiler mutlaka yapılmalıdır:
 Kazaya uğrayan araç mümkünse yolun dışına ve güvenli bir alana alınmalı, kontağı
kapatılmalı, el freni çekilmeli, araç LPG’li ise aracın bagajında bulunan tüpün vanası
kapatılmalıdır,
 Olay yeri yeterince görünebilir biçimde işaretlenmelidir. Kaza noktasının önüne ve
arkasına gelebilecek araç sürücülerini yavaşlatmak ve olası bir kaza tehlikesini önlemek
için uyarı işaretleri yerleştirilmeli; bunun için üçgen reflektörler kullanılmalıdır,
 Olay yerinde hasta/yaralıya yapılacak yardımı güçleştirebilecek veya engelleyebilecek
meraklı kişiler olay yerinden uzaklaştırılmalıdır,
 Olası patlama ve yangın riskini önlemek için olay yerinde sigara içilmemelidir,
 Gaz varlığı söz konusu ise oluşabilecek zehirlenmelerin önlenmesi için gerekli önlemler
alınmalıdır,
 Ortam havalandırılmalıdır,
 Kıvılcım oluşturabilecek ışıklandırma veya çağrı araçlarının kullanılmasına izin
verilmemelidir,
 Hasta/yaralı yerinden oynatılmamalıdır,
 Hasta/yaralı hızla yaşam bulguları yönünden (ABC) değerlendirilmelidir,
 Hasta/yaralı kırık ve kanama yönünden değerlendirilmelidir,
 Hasta/yaralı sıcak tutulmalıdır,
 Hasta/yaralının bilinci kapalı ise ağızdan hiçbir şey verilmemelidir,
 Tıbbi yardım istenmelidir (112),
 Hasta/yaralının endişeleri giderilmeli, nazik ve hoşgörülü olmalıdır,
 Hasta/yaralının paniğe kapılmasını engellemek için yarasını görmesine izin
verilmemelidir,
15
 Hasta/yaralı ve olay hakkındaki bilgiler kaydedilmelidir,
 Yardım ekibi gelene kadar olay yerinde kalınmalıdır.
(3)
TEMEL YAġAM DESTEĞĠ
Solunum ve kalp durması nedir?
Solunum durması: Solunum hareketlerinin durması nedeniyle vücudun yaşamak için ihtiyacı
olan oksijenden yoksun kalmasıdır. Hemen yapay solunuma başlanmaz ise bir süre sonra kalp
durması meydana gelir.
Kalp durması: Bilinci kapalı kişide kalp atımının olmaması durumudur. Kalp durmasına en kısa
sürede müdahale edilmezse dokuların oksijenlenmesi bozulacağı için beyin hasarı oluşur.
Kişide solunumun olmaması, bilincin kapalı olması, hiç hareket etmemesi ve uyaranlara cevap
vermemesi kalp durmasının belirtisidir.
Temel YaĢam Desteği nedir?
Yaşam kurtarmak amacı ile hava yolu açıklığı sağlandıktan sonra, solunumu ve/veya kalbi
durmuş kişiye yapay solunum ile akciğerlerine oksijen gitmesini, dış kalp masajı ile de kalpten
kan pompalanmasını sağlamak üzere yapılan ilaçsız müdahalelerdir.
Hava yolunu açmak için BaĢ-Çene pozisyonu nasıl verilir?
Bilinci kapalı bütün hasta/yaralılarda solunum yolu kontrol edilmelidir. Çünkü dil geriye
kayabilir ya da herhangi bir yabancı madde solunum yolunu tıkayabilir. Önce ağız içine gözle
bakılır, eğer yabancı cisim var ise çıkarıldıktan sonra hastaya baĢ-çene pozisyonu verilir.
Bunun için;
 Bir el alına yerleştirilir,
 Diğer elin iki parmağı çene kemiğinin üzerine yerleştirilir,
 Alından bastırılıp, çeneden kaldırılarak baş geriye doğru itilir,
 Böylece dil yerinden oynatılarak hava yolu açıklığı sağlanmış olur.
Yapay solunum nasıl yapılır?
 Hasta/yaralının hava yolu açıldıktan sonra, solunum Bak-Dinle-Hisset yöntemi ile
değerlendirilir,
 Normal solunum yoksa( solunum yoksa veya yetersiz ve düzensiz ise) hemen yapay
solunuma başlanır.
16
YETĠġKĠNLERDE DIġ KALP MASAJI VE YAPAY SOLUNUMUN
BĠRLĠKTE UYGULANMASI
1- Kendisinin ve hasta/yaralının güvenliğinden emin olunur,
2- Hasta/yaralının omuzlarına dokunup ―iyi misiniz?‖ diye sorularak bilinci kontrol edilir; eğer
bilinci yok ise:
3- Çevreden yardım çağrılır; 112 aratılır; suda boğulmalarda ve travmalarda; eğer ilkyardımcı
yalnız ise 30/2 kalp basısı ve suni solunum uygulamasının 5 tur tekrarından sonra 112’yi kendisi
arar,
4- Hasta/yaralı sert bir zemin üzerine sırt üstü yatırılır,
5- Hasta/yaralının yanına diz çökülür,
6- Hasta/yaralının boynunu ve göğsünü saran giysiler açılır,
7- Ağız içi gözle kontrol edilir; hava yolu tıkanıklığına neden olan yabancı cisim var ise
çıkartılır,
8- Hava yolunu açmak için bir el hasta/yaralının alnına, diğer elin iki parmağı çene kemiğinin
üzerine yerleştirilir,
9- Çene kemiğinin uzun kenarı yere dik gelecek şekilde alından bastırılıp, çeneden kaldırılarak
baş geriye doğru itilir; hastaya baĢ-çene pozisyonu verilir,
10- Hasta/yaralının solunum yapıp yapmadığı bak-dinle-hisset yöntemiyle 5 saniye süre ile
kontrol edilir:
Göğüs kafesinin solunum hareketlerine bakılır,
Eğilip, kulağını hastanın ağzına yaklaştırarak solunum dinlenirken diğer el göğüs
üzerine hafifçe yerleştirilerek hissedilir.
11- Soluk alıp vermiyorsa alnın üzerine konulan elin baş ve işaret parmağını kullanarak
hasta/yaralının burnu kapatılır,
12- Baş çene pozisyonunda iken hasta/yaralının ağzını içine alacak şekilde ağız yerleştirilir,
13- Eğer solunum yoksa hasta /yaralının göğsünü yükseltmeye yarayacak kadar her biri 1 saniye
süren 2 kurtarıcı nefes verilir, havanın geriye çıkması için zaman verilir,
14- Kalp basısı uygulamak için göğüs kemiğinin alt ve üst ucu tespit edilerek alt yarısına bir elin
topuğu yerleştirilir,
15- Diğer el bu elin üzerine yerleştirilir,
16- Her iki elin parmakları birbirine kenetlenir,
17- Ellerin parmakları göğüs kafesiyle temas ettirilmeden, dirsekler bükülmeden, göğüs kemiği
üzerine vücuda dik olacak şekilde tutulur,
18- Göğüs kemiği 4–5 cm aşağı inecek şekilde ( yandan bakıldığında göğüs yüksekliğinin 1/3’ü
kadar) bası uygulanır, bu işlemin hızı dakikada 100 bası olacak şekilde ayarlanır,
19- Hasta/ yaralıya 30 kalp masajından sonra 2 solunum yaptırılır, (30;2)
20- Temel yaşam desteğine hasta/yaralının yaşamsal refleksleri veya tıbbi yardım gelene kadar
kesintisiz devam edilir.
17
ÇOCUKLARDA (1-8 YAġ) DIġ KALP MASAJI VE YAPAY SOLUNUMUN BĠRLĠKTE
UYGULANMASI
1- Kendisinin ve çocuğun güvenliğinden emin olunur,
2- Çocuğun omuzlarına dokunup ―iyi misiniz?‖ diye sorularak bilinci kontrol edilir; eğer
bilinci yok ise:
3- Çevreden yardım çağrılır; 112 aratılır; İlkyardımcı yalnız ise; 30;2 göğüs basısının 5 tur
tekrarından sonra 112’yi kendisi arar,
4- Çocuk sert bir zemin üzerine sırt üstü yatırılır,
5- Çocuğun yanına diz çökülür,
6- Çocuğun boynunu ve göğsünü saran giysiler açılır,
7- Ağız içi gözle kontrol edilir; hava yolu tıkanıklığına neden olan yabancı cisim var ise
çıkartılır,
8- Hava yolunu açmak için bir el hasta/yaralının alnına, diğer elin iki parmağı çene kemiğinin
üzerine yerleştirilir,
9- Çene kemiğinin uzun kenarı yere dik gelecek şekilde alından bastırılıp, çeneden kaldırılarak
baş geriye doğru itilir; çocuğa baĢ-çene pozisyonu verilir,
10- Hasta/yaralının solunum yapıp yapmadığı bak-dinle-hisset yöntemiyle 5 saniye süre ile
kontrol edilir:
Göğüs kafesinin solunum hareketlerine bakılır,
Eğilip, kulağını hastanın ağzına yaklaştırarak solunum dinlenirken diğer el göğüs
üzerine hafifçe yerleştirilerek hissedilir.
11- Soluk alıp vermiyorsa alnın üzerine konulan elin baş ve işaret parmağını kullanarak çocuğun
burnu kapatılır,
12- Baş çene pozisyonunda iken çocuğun ağzını içine alacak şekilde ağız yerleştirilir,
13- Eğer solunum yoksa çocuğun göğsünü yükseltmeye yarayacak kadar her biri 1 saniye süren
2 kurtarıcı nefes verilir, havanın geriye çıkması için zaman verilir,
14- Kalp basısı uygulamak için göğüs kemiğinin alt ve üst ucu tespit edilerek alt yarısına bir elin
topuğu yerleştirilir, (çocuk yetişkin görünümündeyse yetişkinlerde olduğu gibi iki el ile kalp
basısı uygulanır ) ,
15- Elin parmakları göğüs kafesiyle temas ettirilmeden, dirsek bükülmeden, göğüs kemiği
üzerine vücuda dik olacak şekilde tutulur,
16- Göğüs kemiği 2,5–5 cm aşağı inecek şekilde ( yandan bakıldığında göğüs yüksekliğinin
1/3’ü kadar) bası uygulanır, bu işlemin hızı dakikada 100 bası olacak şekilde ayarlanır,
17- Çocuğa 30 kalp masajından sonra 2 solunum yaptırılır (30;2) ,
18- Temel yaşam desteğine çocuğun yaşamsal refleksleri veya tıbbi yardım gelene kadar
kesintisiz devam edilir.
18
BEBEKLERDE (0–12 AY) DIġ KALP MASAJI VE YAPAY SOLUNUMUN BĠRLĠKTE
UYGULANMASI
1- Kendisinin ve bebeğin güvenliğinden emin olunur,
2- Ayak tabanına hafifçe vurarak bilinci kontrol edilir; eğer bilinci yok ise,
3- Çevreden yardım çağrılır; 112 aratılır; ilkyardımcı yalnız ise 5 kurtarıcı solunumdan sonra
30;2 göğüs basısının 5 tur tekrarından sonra 112’yi kendisi arar,
4- Bebek sert bir zemin üzerine sırt üstü yatırılır,
5- ilkyardımcı temel yaşam desteği uygulayacağı pozisyonu alır (yerde uygulama yapacak ise diz
çöker, masa v.b. yerde uygulama yapacak ise ayakta durur),
6- Çocuğun boynunu ve göğsünü saran giysiler açılır,
7- Ağız içi gözle kontrol edilir; hava yolu tıkanıklığına neden olan yabancı cisim var ise
çıkartılır,
8- Hava yolunu açmak için, bir el bebeğin alnına, diğer elin iki parmağı çene kemiğine koyulup
baş hafifçe yukarı geri itilerek eğilir,
9- Bebeğin solunum yapıp yapmadığı bak-dinle-hisset yöntemiyle 5 saniye süre ile kontrol
edilir:
Göğüs kafesinin solunum hareketlerine bakılır,
Eğilip, kulağını hastanın ağzına yaklaştırarak solunum dinlenirken diğer el göğüs
üzerine hafifçe yerleştirilerek hissedilir,
10- Solunum yoksa ağız dolusu nefes alınır ve ağız bebeğin ağız ve burnunu içine alacak şekilde
yerleştirilir,
11- - Bebeğin göğsünü yükseltmeye yarayacak kadar her biri 1 saniyenin üzerinde 5 kurtarıcı
solunum verilir, havanın geriye çıkması için zaman verilir,
12- Kalp basısı uygulamak için bebeğin (iki meme başının altındaki hattın ortası göğüs
merkezini oluşturur) göğüs merkezi belirlenir,
13- Bir elin orta ve yüzük parmağı bebeğin göğüs merkezine yerleştirilir,
14- Göğüs kemiği 1–1,5 cm aşağı inecek şekilde ( yandan bakıldığında göğüs yüksekliğinin
1/3’ü kadar) bası uygulanır, bu işlemin hızı dakikada 100 bası olacak şekilde ayarlanır,
15- Bebeğe 30 kalp masajından sonra 2 solunum yaptırılır (30;2) ,
16- Temel yaşam desteğine bebeğin yaşamsal refleksleri veya tıbbi yardım gelene kadar
kesintisiz devam edilir.
19
Hava yolu tıkanıklığı nedir?
Hava yolunun, solunumu gerçekleştirmek için gerekli havanın geçişine engel olacak şekilde
tıkanmasıdır. Tıkanma tam tıkanma ya da kısmi tıkanma şeklinde olabilir.
Hava yolu tıkanıklığı belirtileri nelerdir?
Kısmi tıkanma belirtileri:
 Öksürür,
 Nefes alabilir,
 Konuşabilir.
Bu durumda hastaya dokunulmaz, öksürmeye teĢvik edilir.
Tam tıkanma belirtileri:
 Nefes alamaz,
 Acı çeker, ellerini boynuna götürür,
 Konuşamaz,
 Rengi morarmıştır.
Bu durumda Heimlich Manevrası (=Karına bası uygulama) yapılır.
Bilinci yerinde tam tıkanıklık olan kiĢilerde Heimlich Manevrası (=Karına bası uygulama)
nasıl uygulanır?
 Hasta ayakta ya da oturur pozisyonda olabilir,
 Hastanın yanında veya arkasında durulur,
 Bir elle göğsü desteklenerek öne eğilmesi sağlanır,
 Diğer elin topuğu ile hızla 5 kez sırtına ( kürek kemikleri arasına) süpürür tarzda vurulur,
 Tıkanıklığın açılıp açılmadığına bakılır, açıldıysa işlem durdurulur,
 Tıkanıklık açılmadıysa heimlich manevrası yapılır;
 Hastanın arkasına geçip sarılarak gövdesi kavranır,
 Bir elin başparmağı midenin üst kısmına, göğüs kemiği altına gelecek şekilde yumruk
yaparak konur. Diğer el ile yumruk yapılan el kavranır,
 Kuvvetle arkaya ve yukarı doğru bastırılır,
 Bu hareket 5-7 kez yabancı cisim çıkıncaya kadar tekrarlanır,
 Tıkanıklık açılmadıysa tekrar sırtına vurulur,
 Bu işlemler 5’er kez olacak şekilde dönüşümlü olarak tekrarlanır,
 Hastanın bilinci kapanırsa, sert zemin üzerine yatırılır,
 Şah damarından nabız ve solunum değerlendirilir,
20
 Tıbbi yardım istenir (112),
 Temel yaşam desteği uygulanır.
Bilincini kaybetmiĢ(=bilinci kapalı) kiĢilerde Heimlich Manevrası:
 Hasta yere yatırılır, yan pozisyonda sırtına 5 kez vurulur,
 Tıkanma açılmadığı takdirde hasta düz bir zeminde başı yana çevrilir,
 Hastanın bacakları üzerine ata biner şekilde oturulur,
 Bir elin topuğunu göbek ile göğüs kemiği arasına yerleştirilir, diğer el üzerine konur,
 Göbeğin üzerinden kürek kemiklerine doğru eğik bir baskı uygulanır,
 Şah damarından nabız ve solunum değerlendirilir,
 İşleme yabancı cisim çıkıncaya kadar devam edilir,
 Tıbbi yardım istenir (112),
 Bu hareketi 5–7 kez yabancı cisim çıkıncaya kadar ya da yardım gelinceye kadar devam
edin,
 Bu tür olgularda havayolu tıkanıklığından şüphelenildiğinde, ilkyardımcılar Temel
Yaşam Desteği uygulamalarını yapacaklardır. Kurtarıcı nefes verdikten sonra hava
gitmiyorsa tıkanıklık olduğu düşünülür, ilkyardımcı ağız içinde yabancı cisim olup
olmadığını kontrol etmeli, yabancı cisim görüyorsa çıkarmalıdır.
Bebeklerde tam tıkanıklık olan hava yolunun açılması (*):
 Bebek ilkyardımcının bir kolu üzerine ters olarak yatırılır,
 Başparmak ve diğer parmakların yardımıyla bebeğin çenesi kavranarak boynundan
tutulur ve yüzüstü pozisyonda öne doğru eğilir,
 Baş gergin ve gövdesinden aşağıda bir pozisyonda tutulur,
 5 kez el bileğinin iç kısmı ile bebeğin sırtına kürek kemiklerinin arasına hafifçe vurulur,
 Diğer kolun üzerine başı elle kavranarak sırtüstü çevrilir,
 Yabancı cismin çıkıp çıkmadığına bakılır,
 Çıkmadıysa başı gövdesinden aşağıda olacak sırtüstü şekilde tutulur,
 5 kez iki parmakla göğüs kemiğinin alt kısmından karnın üs kısmına baskı uygulanır,
 Yabancı cisim çıkana kadar devam edilir,
 Tıbbi yardım istenir (112).
(*)Bebek çok küçük ise ve karından baskı uygulanamıyorsa bebekler için yukarıda anlatılan
uygulamalar yapılır. Ancak diğer hallerde bebeklerde yapılan uygulamalar, bilinci kapalı
erişkinlerde yapılan Heimlich Manevrası uygulamaları ile aynıdır.
21
Kısmi tıkanıklık olan kiĢilerde nasıl ilkyardım uygulanır?
 Eğer kişinin hava yolunda yeterli hava giriş çıkışı mevcutsa, kazazede öksürmeye teşvik
edilmeli, yakından izlenmeli ve başka bir girişimde bulunulmamalıdır. Kazazedenin henüz
ayakta durabildiği bu dönemde onun arka tarafında yer alınmalıdır,
 Bu durumda, kazazede öncelikle bulunduğu pozisyonda bırakılmalıdır,
 Kazazedenin solunum ve öksürüğü zayıflarsa ya da kaybolursa ve morarma saptanırsa derhal
girişimde bulunulmalıdır,
 Belirgin bir yabancı cisim, yerinden çıkmış veya gevşemiş takma dişleri varsa bunlar
yerinden çıkarılır,
 Eğer yabancı cisim görülemiyorsa ve hastanın durumu kötüye gidiyorsa yukarıda tam
tıkanmada anlatılan uygulamalara başlanır.
(4)
KANAMALARDA ĠLKYARDIM
Kanama nedir?
Damar bütünlüğünün bozulması sonucu kanın damar dışına (vücudun içine veya dışına doğru)
doğru akmasıdır. Kanamanın ciddiyeti aşağıdaki durumlara bağlıdır:
 Kanamanın hızı,
 Vücutta kanın aktığı bölge,
 Kanama miktarı,
 Kişinin fiziksel durumu ve yaşı.
Kaç çeĢit kanama vardır?
Vücutta kanın aktığı bölgeye göre 3 çeşit kanama vardır:
DıĢ kanamalar: Kanama yaradan vücut dışına doğru olur.
Ġç kanamalar: Kanama vücut içine olduğu için gözle görülemez.
Doğal deliklerden olan kanamalar: Kulak, burun, ağız, anüs, üreme organlarından olan
kanamalardır.
Damar tipine göre ise: Kanama arter (atardamar), ven (toplardamar) ya da kılcal damar kanaması
olabilir. Atar damar kanamaları kalp atımları ile uyumlu olarak kesik kesik akar ve açık
renklidir. Toplardamar kanamaları ise koyu renkli ve sızıntı şeklindedir. Kılcal damar kanaması
küçük kabarcıklar şeklindedir.
Kanamanın değerlendirilmesinde, şok belirtilerinin izlenmesi çok önemlidir.
Vücutta baskı uygulanacak noktalar nelerdir?
Ataradamar kanamalarında kan basınç ile fışkırır tarzda olur. Bu nedenle, kısa zamanda çok kan
kaybedilir. Bu tür kanamalarda asıl yapılması gereken, kanayan yer üzerine veya kanayan yere
22
yakın olan bir üst atardamar bölgesine baskı uygulanmasıdır. Vücutta bu amaç için belirlenmiş
baskı noktaları şunlardır:
1-Boyun : Boyun atardamarı (şah damarı) baskı yeri
2-Köprücük kemiği üzeri : Kol atardamarı baskı yeri
3-Koltukaltı : Kol atardamarı baskı yeri
4-Kolun üst bölümü : Kol atardamarı baskı yeri
5-Kasık : Bacak atardamarı baskı yeri
6-Uyluk : Bacak atardamarı baskı yeri
Kanamalarda ilkyardım uygulamaları nelerdir?
DıĢ kanamalarda ilkyardım:
 Hasta/yaralının durumu değerlendirilir (ABC),
 Tıbbi yardım istenir (112),
 Yara ya da kanama değerlendirilir,
 Kanayan yer üzerine temiz bir bezle bastırılır,
 Kanama durmazsa ikinci bir bez koyarak basıncı arttırılır,
 Gerekirse bandaj ile sararak basınç uygulanır,
 Kanayan yere en yakın basınç noktasına baskı uygulanır,
 Kanayan bölge yukarı kaldırılır,
 Çok sayıda yaralının bulunduğu bir ortamda tek ilkyardımcı varsa, yaralı güç koşullarda
bir yere taşınacaksa, uzuv kopması varsa ve/veya baskı noktalarına baskı uygulamak
yeterli olmuyorsa boğucu sargı (turnike) uygulanır,
 Şok pozisyonu verilir,
 Yaşam bulguları sık aralıklarla (2-3dakikada bir) değerlendirilir,
 Kanayan bölge dışarıda kalacak şekilde hasta/yaralının üstü örtülür,
 Yapılan uygulamalar ile ilgili bilgiler (boğucu sargı uygulaması gibi) hasta/yaralının
üzerine yazılır,
 Hızla sevk edilmesi sağlanır.
Ġç kanamalarda ilkyardım:
İç kanamalar, şiddetli travma, darbe, kırık, silahla yaralanma nedeniyle oluşabilir. Hasta/yaralıda
şok belirtileri vardır. İç kanama şüphesi olanlarda aşağıdaki uygulamalar yapılmalıdır:
 Hasta/yaralının bilinci ve ABC si değerlendirilir,
 Tıbbi yardım istenir (112)
 Üzeri örtülerek ayakları 30 cm yukarı kaldırılır,
23
 Asla yiyecek ve içecek verilmez,
 Hareket ettirilmez (özellikle kırık varsa),
 Yaşamsal bulguları incelenir,
 Sağlık kuruluşuna sevki sağlanır.
Hangi durumlarda boğucu sargı (turnike) uygulanmalıdır?
 Çok sayıda yaralının bulunduğu bir ortamda tek ilkyardımcı varsa (kanamayı durdurmak ve
daha sonra da diğer yaralılarla ilgilenebilmek için),
 Yaralı güç koşullarda bir yere taşınacaksa,
 Uzuv kopması varsa,
 Baskı noktalarına baskı uygulamak yeterli olmuyorsa
Boğucu sargı uygulaması kanamanın durdurulamadığı durumlarda başvurulacak en son
uygulamadır. Ancak eskisi kadar sık uygulanmamaktadır. Çünkü uzun süreli turnike
uygulanması sonucu doku harabiyeti meydana gelebilir ya da uzvun tamamen kaybına neden
olunabilir.
Boğucu Sargı (turnike) uygulamasında dikkat edilecek hususlar neler olmalıdır?
 Turnike uygulamasında kullanılacak malzemelerin genişliği en az 8–10 cm olmalı,
 Turnike uygulamasında ip, tel gibi kesici malzemeler kullanılmamalı,
 Turnikeyi sıkmak için tahta parçası, kalem gibi malzemeler kullanılabilir,
 Turnike kanama duruncaya kadar sıkılır, kanama durduktan sonra daha fazla sıkılmaz,
 Turnike uygulanan bölgenin üzerine hiçbir şey örtülmez,
 Turnike uygulamasının yapıldığı saat bir kağıda yazılmalı ve yaralının üzerine asılmalı,
 Uzun süreli kanamalardaki turnike uygulamalarında, kanayan bölgeye göre 15-20 dakikada
bir turnike gevşetilmeli,
 Turnike uzvun koptuğu bölgeye en yakın olan ve deri bütünlüğünün bozulmamış olduğu
bölgeye uygulanır.
 Turnike, kol ve uyluk gibi tek kemikli bölgelere uygulanır, ancak önkol ve bacağa el ve
ayağın beslenmesini bozabileceği için uygulanmaz. Uzuv kopması durumlarında, önkol ve
bacağa da turnike uygulanabilir.
24
BOĞUCU SARGI (TURNĠKE) UYGULAMA TEKNĠĞĠ
1- Bir elle en yakın baskı noktasına baskı uygulanır,
2- Diğer eline geniş, kuvvetli ve esnemeyen bir materyal alınır,
3- Şerit yarı uzunluğunda katlanır, uzuv etrafına sarılır,
4- Bir ucu halkadan geçirip çekilir ve iki ucu bir araya getirilir,
5- Baskı noktasından basınç kaldırılır ve kanamayı tamamen durduracak yeterlikte sıkı bir bağ
atılır,
Geniş sargı uygulanır,
Sargının içinden sert cisim (kalem gibi) geçirilir ve uzva paralel konuma getirilir,
Kanama durana kadar sert cisim döndürülür,
6- Sert cisim uzva dik konuma getirilerek sargı çözülmeyecek şekilde tespit edilir,
7- Hasta/yaralının elbisesinin üzerine, adı ve turnikenin uygulandığı zaman (saat ve dakika)
yazılı bir kart iğnelenir,
8- Çok sayıda yaralı olduğunda, yaralının alnına rujla veya sabit kalemle ―turnike‖ veya ―T‖
harfi yazılır,
9- Hasta/yaralı pansuman ve turnikesi görülecek şekilde battaniye ile sarılır,
10- Turnike 15-20 dakika aralıklarla gevşetilir, sonra tekrar sıkılır.
UZUV KOPMASI DURUMUNDA ĠLKYARDIM UYGULAMA TEKNĠĞĠ
1- Hasta/yaralı sırt üstü yatırılır,
2- Hasta/yaralının bacakları 30 cm kadar yükseltilir ( şok pozisyonu verilir),
3- Kopmuş olan uzvun kanama kontrolü yapılır, tampon yapılır ve kapatılır,
4- Kanamayı durdurmak için kanayan yere veya baskı noktalarına bası uygulanır,
5- Bu önlemlerle kanama kontrol edilemiyorsa turnike uygulanır,
6-Turnike uygulandıktan sonra sıkılaştırılarak uzuvdaki kanama kontrol edilir,
7- Kopan parça temiz su geçirmez ağzı kapalı bir plastik torbaya yerleştirilir,
8- Kopan parçanın konduğu torba buz içeren ikinci bir torbanın içine konur,
9- Kopmuş uzuv parçasının konduğu plastik torba ağzı kapatıldıktan sonra, içerisinde 1 ölçek
suya 2 ölçek buz konulmuş ikinci bir torbaya ya da kovaya konulur. Bu şekilde, kopmuş uzuv
parçasının buz ile direkt teması önlenmiş ve soğuk bir ortamda taşınması sağlanmış olur.
10- Torba hasta/yaralı ile aynı vasıtaya konur, üzerine hastanın adı ve soyadını yazılır, en geç 6
saat içinde sağlık kuruluşuna sevk edilir,
11- Tıbbi birimler haberdar edilir (112).
ġok nedir?
Kalp-damar sisteminin yaşamsal organlara uygun oranda kanlanma yapamaması nedeniyle
ortaya çıkan ve tansiyon düşüklüğü ile seyreden bir akut dolaşım yetmezliğidir.
25
Kaç çeĢit Ģok vardır?
Nedenlerine göre 4 çeşit şok vardır:
 Kardiyojenik şok (Kalp kökenli)
 Hipovolemik şok (Sıvı eksikliği)
 Toksik şok (Zehirlenme ile ilgili)
 Anaflaktik şok (Alerjik)
ġok belirtileri nelerdir?
 Kan basıncında düşme
 Hızlı ve zayıf nabız
 Hızlı ve yüzeysel solunum
 Ciltte soğukluk, solukluk ve nemlilik
 Endişe, huzursuzluk
 Baş dönmesi,
 Dudak çevresinde solukluk ya da morarma
 Susuzluk hissi
 Bilinç seviyesinde azalma
ġokta ilkyardım uygulamaları nelerdir?
 Kendinin ve çevrenin güvenliği sağlanır,
 Hava yolunun açıklığı sağlanır,
 Hasta/yaralının mümkün olduğunca temiz hava soluması sağlanır,
 Varsa kanama hemen durdurulur,
 Şok pozisyonu verilir,
 Hasta/yaralı sıcak tutulur,
 Hareket ettirilmez,
 Hızlı bir şekilde sağlık kuruluşuna sevki sağlanır (112),
 Hasta/yaralının endişe ve korkuları giderilerek psikolojik destek sağlanır.
ġok pozisyonu nasıl verilir?
 Hasta/yaralı düz olarak sırt üstü yatırılır,
 Hasta/yaralının bacakları 30cm kadar yukarı kaldırılarak, bacakların altına destek konulur
(Çarşaf, battaniye yastık, kıvrılmış giysi vb.),
26
 Üzeri örtülerek ısıtılır,
 Yardım gelinceye kadar hasta / yaralının yanında kalınır,
 Belli aralıklarla (2–3 dakikada bir) yaşam bulguları değerlendirilir.
Doğal deliklerden çıkan kanamalarda ilkyardım:
Burun kanaması:
 Hasta/yaralı sakinleştirilir, endişeleri giderilir,
 Oturtulur,
 Başı hafifçe öne eğilir,
 Burun kanatları 5 dakika süre ile sıkılır,
 Uzman bir doktora gitmesi sağlanır.
Kulak kanaması:
 Hasta/yaralı sakinleştirilir, endişeleri giderilir,
 Kanama hafifse kulak temiz bir bezle temizlenir,
 Kanama ciddi ise, kulağı tıkamadan temiz bezlerle kapanır,
 Bilinci yerinde ise hareket ettirmeden sırt üstü yatırılır, bilinçsiz ise kanayan kulak
üzerine yan yatırılır,
 Kulak kanaması, kan kusma, anüs, üreme organlarından gelen kanamalarda hasta/yaralı
kanama örnekleri ile uzman bir doktora sevk edilir.
Kanamalarda üçgen bandaj uygulaması nasıl yapılmalıdır?
Üçgen bandaj, vücudun değişik bölümlerinde bandaj ve/veya askı olarak kullanılabilir. Üçgen
bezin tepesi tabanına doğru getirilip yerleştirilir, sonra bir ya da iki kez daha bunun üzerine
katlanarak istenilen genişlikte bir sargı bezi elde edilmiş olur.
Elde üçgen bandaj uygulama:
Parmaklar, üçgenin tepesine gelecek şekilde el üçgen sargının üzerine yerleştirilir. Üçgenin
tepesi bileğe doğru katlanır. Elin sırtında, üçgenin uçları karşı karşıya getirilir ve çaprazlanır,
bilek seviyesinde düğümlenir.
Ayağa üçgen bandaj uygulama:
Ayak, üçgenin üzerine düz olarak, parmaklar üçgenin tepesine bakacak şekilde yerleştirilir.
Üçgen bandajın tepesini ayağın üzerinde çaprazlayacak şekilde öne doğru getirilir. İki ucu ayak
bileği etrafında düğümlenir.
Dize üçgen bandaj uygulama:
Üçgenin tabanı dizin 3–4 parmak altında ve ucu dizin üzerine gelecek şekilde yerleştirilir. Dizin
arkasından uçları çaprazlanır, dizin üstünde uçları düğümlenir.
Göğse üçgen bandaj uygulama:
Üçgenin tepesi omuza yerleştirilir ve tabanı göğsü saracak şekilde sırtta düğümlenir. Bu düğüm
ile üçgenin tepesi, bir başka bez kullanılarak birbirine yaklaştırılarak bağlanır.
27
Kalçaya üçgen bandaj uygulama:
Üçgenin tabanı uyluğun alt kısmının etrafında düğümlenir, tepesi ise belin etrafını saran bir
kemer ya da beze bağlanır.
(5)
YARALANMALARDA ĠLKYARDIM
Yara nedir?
Bir travma sonucu deri yada mukozanın bütünlüğünün bozulmasıdır. Aynı zamanda kan
damarları, adale ve sinir gibi yapılar etkilenebilir. Derinin koruma özelliği bozulacağından
enfeksiyon riski artar.
Kaç çeĢit yara vardır?
Kesik yaralar:
Bıçak, çakı, cam gibi kesici aletlerle oluşur. Genellikle basit yaralardır. Derinlikleri kolay
belirlenir.
Ezikli yaralar:
Taş yumruk ya da sopa gibi etkenlerin şiddetli olarak çarpması ile oluşan yaralardır. Yara
kenarları eziktir. Çok fazla kanama olmaz, ancak doku zedelenmesi ve hassasiyet vardır.
Delici yaralar:
Uzun ve sivri aletlerle oluşan yaralardır. Yüzey üzerinde derinlik hakimdir. Aldatıcı olabilir
tetanos tehlikesi vardır.
Parçalı yaralar:
Dokular üzerinde bir çekme etkisi ile meydana gelir. Doku ile ilgili tüm organ, saçlı deride zarar
görebilir.
Kirli (enfekte) yaralar:
Mikrop kapma ihtimali olan yaralardır. Enfeksiyon riski yüksek yaralar şunlardır:
 Gecikmiş yaralar (6 saatten fazla),
 Dikişleri ayrılmış yaralar,
 Kenarları muntazam olmayan yaralar,
 Çok kirli ve derin yaralar,
 Ateşli silah yaraları,
 Isırma ve sokma ile oluşan yaralar.
28
Yaraların ortak belirtileri nelerdir?
 Ağrı
 Kanama
 Yara kenarının ayrılması
Yaralanmalarda ilkyardım nasıl olmalıdır?
 Yaşam bulguları değerlendirilir (ABC),
 Yara yeri değerlendirilir,
- Oluş şekli
- Süresi
- Yabancı cisim varlığı
- Kanama vb.
 Kanama durdurulur,
 Üzeri kapatılır,
 Sağlık kuruluşuna gitmesi sağlanır,
 Tetanos konusunda uyarıda bulunulur,
 Yaradaki yabancı cisimlere dokunulmamalıdır!
Ciddi yaralanmalar nelerdir?
 Kenarları birleşmeyen veya 2-3 cm olan yaralar,
 Kanaması durdurulamayan yaralar,
 Kas veya kemiğin göründüğü yaralar,
 Delici aletlerle oluşan yaralar,
 Yabancı cisim saplanmış olan yaralar,
 İnsan veya hayvan ısırıkları,
 Görünürde iz bırakma ihtimali olan yaralar.
Ciddi yaralanmalarda ilkyardım nasıl olmalıdır?
 Yaraya saplanan yabancı cisimler çıkarılmaz,
 Yarada kanama varsa durdurulur,
 Yara içi kurcalanmamalıdır,
 Yara temiz bir bezle örtülür (nemli bir bez),
 Yara üzerine bandaj uygulanır,
 Tıbbi yardım istenir (112).
29
Delici göğüs yaralanmalarında ne gibi sorunlar görülebilir?
Göğsün içine giren cisim, akciğer zarı ve akciğeri yaralar. Bunun sonucunda şu belirtiler
görülebilir:
 Yoğun ağrı
 Solunum zorluğu
 Morarma
 Kan tükürme
 Açık pnömotoraks (Göğüsteki yarada nefes alıyor görüntüsü)
Delici göğüs yaralanmalarında ilkyardım nasıl olmalıdır?
 Hasta/yaralının bilinç kontrolü yapılır,
 Hasta/yaralının yaşam bulguları değerlendirilir (ABC),
 Yara üzerine plastik poşet naylon vb. sarılmış bir bezle kapatılır,
 Nefes alma sırasında yaraya hava girmesini engellemek, nefes verme sırasında havanın
dışarı çıkmasını sağlamak için yara üzerine konan bezin bir ucu açık bırakılır,
 Hasta/yaralı bilinci açık ise yarı oturur pozisyonda oturtulur,
 Ağızdan hiçbir şey verilmez,
 Yaşam bulguları sık sık kontrol edilir,
 Açık pnömotoraksta şok ihtimali çok yüksektir. Bu nedenle şok önlemleri alınmalıdır,
 Tıbbi yardım istenir (112).
Delici karın yaralanmalarında ne gibi sorunlar olabilir?
 Karın bölgesindeki organlar zarar görebilir,
 İç ve dış kanama ve buna bağlı şok oluşabilir,
 Karın tahta gibi sert ve çok ağrılı ise durum ciddidir,
 Bağırsaklar dışarı çıkabilir.
Delici karın yaralanmalarında ilkyardım nasıl olmalıdır?
 Hasta/yaralının bilinç kontrolü yapılır,
 Hasta/yaralının yaşam bulguları kontrol edilir,
 Dışarı çıkan organlar içeri sokulmaya çalışılmaz, üzerine geniş ve nemli temiz bir bez
örtülür,
 Bilinç yerinde ise sırt üstü pozisyonda bacaklar bükülmüş olarak yatırılır, ısı kaybını
önlemek için üzeri örtülür,
 Ağızdan yiyecek ya da içecek bir şey verilmez,
 Yaşam bulguları sık sık izlenir,
 Tıbbi yardım istenir (112).
30
Kafatası ve omurga yaralanmaları neden önemlidir?
Darbenin şiddetine bağlı olarak kafatası boşluğunda yer alan merkezi sinir sistemi etkilenebilir.
Bel kemiğindeki yaralanmalarda omurgada ani sıkışma ya da ayrılma meydana gelebilir. Bunun
sonucunda sinir sistemi etkilenerek bazı olumsuz sonuçlar oluşabilir. Trafik kazalarında
ölümlerin % 80’i kafatası ve omurga yaralanmalarından olmaktadır.
Kafatası yaralanmaları çeĢitleri nelerdir?
Saçlı deride yaralanmalar: Saç derisi kafatası yüzeyi üzerinde kolaylıkla yer değiştirebilir ve
herhangi bir darbe sonucu kolayca ayrılabilir. Bu durumda çok fazla miktarda kanama olur, bu
nedenle öncelikle kanamanın durdurulması gereklidir.
Kafatası, beyin yaralanmaları:
Kafatası kırıkları: Kafatası kırıklarında beyin zedelenmesi, kemiğin kırılmasından daha
önemlidir. Bu nedenle beyin hasarı bulguları değerlendirilmelidir.
Yüz yaralanmaları: Ağız ve burun yaralanmalarında solunum ciddi şekilde etkilenebilir ve
duyu organları zarar görebilir. Bir yüz yaralanması sonucunda burun, çene kemiği kemiklerinde
yaralanma görülebilir.
Omurga (bel kemiği) yaralanmaları: En çok zarar gören bölge bel ve boyun bölgesidir ve çok
ağrılıdır. Kazalarda en çok boyun etkilenir.
Kafatası ve omurga yaralanmalarının nedenleri nelerdir?
 Yüksek bir yerden düşme,
 Baş ve gövde yaralanması,
 Otomobil ya da motosiklet kazaları,
 Spor ve iş kazaları,
 Yıkıntı altında kalma,
Kafatası ve omurga yaralanmalarında belirtiler nelerdir?
 Bilinç düzeyinde değişmeler, hafıza değişiklikleri ya da hafıza kaybı,
 Başta, boyunda ve sırtta ağrı,
 Elde ve parmaklarda karıncalanma ya da his kaybı,
 Vücudun herhangi bir yerinde tam ya da kısmi hareket kaybı,
 Baş ya da bel kemiğinde şekil bozukluğu,
 Burun ve kulaktan beyin omurilik sıvısı ve kan gelmesi,
 Baş, boyun ve sırtta dış kanama,
 Sarsıntı,
 Denge kaybı,
 Kulak ve göz çevresinde morluk,
31
Ancak, hastada hiçbir belirti yoksa bile;
 Yüz ve köprücük kemiği yaralanmaları,
 Tüm düşme vakaları,
 Trafik kazaları,
 Bilinci kapalı tüm hasta / yaralılar kafa ve omurga yaralanması olarak var sayılmalıdır.
Kafatası ve omurga yaralanmalarında ilkyardım nasıl olmalıdır?
 Bilinç kontrolü yapılır,
 Yaşam bulguları değerlendirilir,
 Hemen tıbbi yardım istenir (112),
 Bilinci açıksa hareket etmemesi sağlanır,
 Her hangi bir tehlike söz konusu ise düz pozisyonda sürüklenir,
 Baş-boyun-gövde ekseni bozulmamalıdır,
 Yardım geldiğinde sedyeye baş-boyun-gövde ekseni bozulmadan alınmalıdır,
 Taşınma ve sevk sırasında sarsıntıya maruz kalmaması gerekir,
 Tüm yapılanlar ve hasta/yaralı hakkındaki bilgiler kaydedilmeli ve gelen ekibe
bildirilmelidir,
 Asla yalnız bırakılmamalıdır.
(6)
YANIK, SICAK ÇARPMASI VE DONMADA ĠLKYARDIM
YANIKTA ĠLKYARDIM
Yanık nedir?
Herhangi bir ısıya maruz kalma sonucu oluşan doku bozulmasıdır. Yanık, genellikle sıcak su
veya buhar teması sonucu meydana geldiği gibi, sıcak katı maddelerle temas, asit/alkali gibi
kimyasal maddelerle temas, elektrik akımı etkisi ya da radyasyon nedeni ile de oluşabilir.
Kaç çeĢit yanık vardır?
1- Fiziksel yanıklar:
 Isı ile oluşan yanıklar,
 Elektrik nedeni ile oluşan yanıklar,
 Işın ile oluşan yanıklar,
 Sürtünme ile oluşan yanıklar,
 Donma sonucu oluşan yanıklar,
32
2- Kimyasal yanıklar:
 Asit alkali madde ile oluşan yanıklar
Yanığın ciddiyetini belirleyen faktörler nelerdir?
 Derinlik,
 Yaygınlık,
 Bölge,
 Enfeksiyon riski,
 Yaş,
 Solunum yoluyla görülen zarar,
 Önceden var olan hastalıklar.
Yanıklar nasıl derecelendirilir?
1. derece yanık: Deride kızarıklık, ağrı, yanık bölgede ödem vardır. Yaklaşık 48 saatte iyileşir.
2. derece yanık: Deride içi su dolu kabarcıklar (bül) vardır. Ağrılıdır. Derinin kendini
yenilemesi ile kendi kendine iyileşir.
3. derece yanık: Derinin tüm tabakaları etkilenmiştir. Özellikle de kaslar, sinirler ve damarlar
üzerinde etkisi görülür. Beyaz ve kara yaradan siyah renge kadar aşamaları vardır. Sinirler zarar
gördüğü için ağrı yoktur.
Yanığın vücuttaki olumsuz etkileri nelerdir?
Yanık, derinliği, yaygınlığı ve oluştuğu bölgeye bağlı olarak organ ve sistemlerde işleyiş
bozukluğuna yol açar. Ağrı ve sıvı kaybına bağlı olarak şok meydana gelir. Hasta/yaralının kendi
vücudunda bulunan mikrop ve toksinlerle enfeksiyon oluşur.
Isı ile oluĢan yanıklarda ilkyardım iĢlemleri nedir?
 Kişi hala yanıyorsa paniğe engel olunur, koşması engellenir,
 Hasta/yaralının üzeri battaniye ya da bir örtü ile kapatılır ve yuvarlanması sağlanır,
 Yaşam belirtileri değerlendirilir (ABC),
 Solunum yolunun etkilenip etkilenmediği kontrol edilir,
 Yanık bölge en az 20 dakika çeşme suyu altında tutulur (yanık yüzeyi büyükse ısı kaybı
çok olacağından önerilmez),
 Ödem oluşabileceği düşünülerek yüzük, bilezik, saat gibi eşyalar çıkarılır,
 Yanmış alandaki deriler kaldırılmadan giysiler çıkarılır,
 Takılan yerler varsa kesilir,
 Hijyen ve temizliğe dikkat edilir,
33
 Su toplamış yerler patlatılmaz,
 Yanık üzerine ilaç ya da yanık merhemi gibi maddeler de sürülmemelidir,
 Yanık üzeri temiz bir bezle örtülür,
 Hasta/yaralı battaniye ile örtülür,
 Yanık bölgeler birlikte bandaj yapılmamalıdır,
 Yanık geniş ve sağlık kuruluşu uzaksa hasta / yaralının kusması yoksa bilinçliyse ağızdan
sıvı (1 litre su -1 çay kaşığı karbonat -1 çay kaşığı tuz karışımı) verilerek sıvı kaybı
önlenir,
 Tıbbi yardım istenir (112).
Kimyasal yanıklarda ilkyardım nasıl olmalıdır?
 Deriyle temas eden kimyasal maddenin en kısa sürede deriyle teması kesilmelidir,
 Bölge bol tazyiksiz suyla, en az 15–20 dakika yumuşak bir şekilde yıkanmalıdır,
 Giysiler çıkarılmalıdır,
 Hasta/yaralı örtülmelidir,
 Tıbbi yardım istenmelidir (112).
Elektrik yanıklarında ilkyardım nasıl olmalıdır?
 Soğukkanlı ve sakin olunmalıdır,
 Hasta/yaralıya dokunmadan önce elektrik akımı kesilmelidir, akımı kesme imkanı yoksa
tahta çubuk ya da ip gibi bir cisimle elektrik teması kesilmelidir,
 Hasta/yaralının ABC’si değerlendirilmelidir,
 Hasta/yaralıya kesinlikle su ile müdahale edilmemelidir,
 Hasta/yaralı hareket ettirilmemelidir,
 Hasar gören bölgenin üzeri temiz bir bezle örtülmelidir,
 Tıbbi yardım istenmelidir (112).
SICAK ÇARPMASINDA ĠLKYARDIM
Sıcak çarpması belirtileri nelerdir?
Yüksek derece ısı ve nem sonucu vücut ısısının ayarlanamaması sonucu ortaya bazı bozukluklar
çıkar. Sıcak çarpmasının belirtileri şunlardır:
 Adale krampları,
 Güçsüzlük, yorgunluk,
 Baş dönmesi,
 Davranış bozukluğu, sinirlilik,
34
 Solgun ve sıcak deri,
 Bol terleme (daha sonra azalır),
 Mide krampları, kusma, bulantı,
 Bilinç kaybı, hayal görme,
 Hızlı nabız.
Sıcak çarpmasında ilkyardım nasıl olmalıdır?
 Hasta serin ve havadar bir yere alınır,
 Giysiler çıkarılır,
 Sırt üstü yatırılarak, kol ve bacaklar yükseltilir,
 Bulantısı yoksa ve bilinci açıksa su ve tuz kaybını gidermek için 1 litre su -1 çay kaşığı
karbonat -1 çay kaşığı tuz karışımı sıvı ya da soda içirilir.
Sıcak çarpmasında risk grupları var mıdır?
Sıcak çarpması için özel bir risk grubu bulunmamakla beraber, diğer hastalık ya da yaralanmalar
için hassas olan kişiler, sıcaktan da diğer kişilere göre daha çok etkilenirler. Bu kişiler;
 Kalp hastaları,
 Tansiyon hastaları,
 Diyabet hastaları,
 Kanser hastaları,
 Normal kilosunun çok altında ve çok üzerinde olanlar,
 Psikolojik ya da psikiyatrik rahatsızlığı olanlar,
 Böbrek hastaları,
 65 yaş üzeri kişiler,
 5 yaş altı çocuklar,
 Hamileler,
 Sürekli ve bilinçsiz diyet uygulayanlar,
 Yeterli miktarda su içmeyenler.
35
Sıcak yaz günlerinde sıcak çarpmasından korunmak için alınması gereken önlemler
nelerdir?
 Özellikle şapka, güneş gözlüğü ve şemsiye gibi güneş ışığından koruyacak aksesuarlar
kullanılmalıdır,
 Mevsim şartlarına uygun, terletmeyen, açık renkli ve hafif giysiler giyilmelidir,
 Bol miktarda sıvı tüketilmelidir,
 Vücut temiz tutulmalıdır,
 Her öğünde yeteri miktarda gıda alınmalıdır,
 Gereksiz ve bilinçsiz ilaç kullanılmamalıdır,
 Direk güneş ışığında kalınmamalıdır,
 Kapalı mekanların düzenli aralıklarla havalandırılmasına özen gösterilmelidir.
DONMALARDA ĠLKYARDIM
Donuk belirtileri nelerdir?
Aşırı soğuk nedeni ile soğuğa maruz kalan bölgeye yeterince kan gitmemesi ve dokularda kanın
pıhtılaşması ile dokuda hasar oluşur. Donuklar şu şekilde derecelendirilir;
Birinci derece: En hafif şeklidir. Erken müdahale edilirse hızla iyileşir.
 Deride solukluk, soğukluk hissi olur,
 Uyuşukluk ve halsizlik görülür,
 Daha sonra kızarıklık ve iğnelenme hissi oluşur.
Ġkinci derece: Soğuğun sürekli olması ile belirtiler belirginleşir.
 Zarar gören bölgede gerginlik hissi olur,
 Ödem, şişkinlik, ağrı ve içi su dolu kabarcıklar (bül) meydana gelir,
 Su toplanması iyileşirken siyah kabuklara dönüşür.
Üçüncü derece: Dokuların geriye dönülmez biçimde hasara uğramasıdır.
 Canlı ve sağlıklı deriden kesin hatları ile ayrılan siyah bir bölge oluşur.
Donukta ilkyardım nasıl olmalıdır?
 Hasta/yaralı ılık bir ortama alınarak soğukla teması kesilir,
 Sakinleştirilir,
 Kesin istirahata alınır ve hareket ettirilmez,
 Kuru giysiler giydirilir,
 Sıcak içecekler verilir,
 Su toplamış bölgeler patlatılmaz, bu bölgelerin üstü temiz bir bez ile örtülür,
 Donuk bölge ovulmaz, kendi kendine ısınması sağlanır,
36
 El ve ayak doğal pozisyonda tutulur ( eller yumruk yapılmışsa ve ayaklar büzülmüş ise
açılmaya çalışılmaz),
 Isınma işleminden sonra hala hissizlik varsa bezle bandaj yapılır,
 El ve ayaklar yukarı kaldırılır,
 Tıbbi yardım istenir (112).
(7)
KIRIK, ÇIKIK VE BURKULMALARDA ĠLKYARDIM
Kırık nedir?
Kırık, kemik bütünlüğünün bozulmasıdır. Kırıklar darbe sonucu ya da kendiliğinden oluşabilir.
Yaşlılık ile birlikte kendiliğinden kırık oluşma riski de artar.
Kaç çeĢit kırık vardır?
Kapalı kırık: Kemik bütünlüğü bozulmuştur. Ancak deri sağlamdır.
Açık kırık: Deri bütünlüğü bozulmuştur. Kırık uçları dışarı çıkabilir. Beraberinde kanama ve
enfeksiyon tehlikesi taşırlar.
Kırık belirtileri neler olabilir?
 Hareket ile artan ağrı,
 Şekil bozukluğu,
 Hareket kaybı,
 Ödem ve kanama nedeniyle morarma.
Ağrılı bölgelerin tespiti için elle muayene gereklidir.
Kırığın yol açabileceği olumsuz durumlar nelerdir?
 Kırık yakınındaki damar, sinir, kaslarda yaralanma ve sıkışma (Kırık bölgede nabız
alınamaması, solukluk, soğukluk),
 Parçalı kırıklarda kanamaya bağlı şok.
Kırıklarda ilkyardım nasıl olmalıdır?
 Hayatı tehdit eden yaralanmalara öncelik verilir,
 Hasta/yaralı hareket ettirilmez, sıcak tutulur,
 Kol etkilenmişse yüzük ve saat gibi eşyalar çıkarılır (aksi takdirde gelişebilecek öden
doku hasarına yol açacaktır,)
 Tespit ve sargı yapılırken parmaklar görünecek şekilde açıkta bırakılır. Böylece
parmaklardaki renk, hareket ve duyarlılık kontrol edilir),
37
 Kırık şüphesi olan bölge, ani hareketlerden kaçınılarak bir alt ve bir üst eklemleri de içine
alacak şekilde tespit edilir. Tespit malzemeleri, sopa, tahta, karton gibi sert
malzemelerden yapılmış olmalı ve kırık kemiğin alt ve üst eklemlerini içine alacak
uzunlukta olmalıdır,
 Açık kırıklarda, tespitten önce yara temiz bir bezle kapatılmalıdır,
 Kırık bölgede sık aralıklarla nabız, derinin rengi ve ısısı kontrol edilir,
 Kol ve bacaklar yukarıda tutulur,
 Tıbbi yardım istenir (112).
Burkulma nedir?
Eklem yüzeylerinin anlık olarak ayrılmasıdır. Zorlamalar sonucu oluşur.
Burkulma belirtileri nelerdir?
 Burkulan bölgede ağrı,
 Kızarma, şişlik,
 İşlev kaybı.
Burkulmada ilkyardım nasıl olmalıdır?
 Sıkıştırıcı bir bandajla burkulan eklem tespit edilir,
 Şişliği azaltmak için bölge yukarı kaldırılır,
 Hareket ettirilmez,
 Tıbbi yardım istenir (112).
Çıkık nedir?
Eklem yüzeylerinin kalıcı olarak ayrılmasıdır. Kendiliğinden normal konumuna dönemez.
Çıkık belirtileri nelerdir?
 Yoğun ağrı,
 Şişlik ve kızarıklık,
 İşlev kaybı,
 Eklem Bozukluğu,
Çıkıkta ilkyardım nasıl olmalıdır?
 Eklem aynen bulunduğu şekilde tespit edilir,
 Çıkık yerine oturtulmaya çalışılmaz,
 Hasta / yaralıya ağızdan hiçbir şey verilmez,
 Bölgede nabız, deri rengi ve ısısı kontrol edilir,
 Tıbbi yardım istenir (112).
38
Kırık çıkık ve burkulmalarda tespit nasıl olmalıdır?
Tespit için ilkyardımcı elde olan malzemeleri kullanır. Bunlar üçgen sargı, rulo sargı, battaniye,
hırka, eşarp, kravat, vb. tahta, karton vb. malzemeler olabilir.
Tespit sırasında dikkat edilmesi gereken hususlar nelerdir?
 Tespit yapılırken yaralı bölge sabit tutulmalıdır,
 Yara varsa üzeri temiz bir bezle kapatılmalıdır,
 Tespit edilecek bölge önce yumuşak malzeme ile kaplanmalıdır,
 Yaralı bölge nasıl bulunduysa öyle tespit edilmelidir, düzeltilmeye çalışılmamalıdır,
 Tespit; kırık, çıkık ve burkulmanın üstündeki ve altında kalan eklemleri de içerecek
şekilde yapılmalıdır.
Tespit yöntemleri nelerdir?
Kol ve köprücük kemiği kırığı tespiti:
 Koltuk altına yumuşak malzeme yerleştirilir,
 Kol askısı yerleştirilir,
 Üçgen bandaj yaralının gövdesinin üzerinde, üçgenin tepesi dirsek tarafına, tabanı
gövdeyle aynı hizada olacak şekilde yerleştirilir,
 El dirsek hizasında bükülü olarak göğsün alt kısmına yerleştirilir. Üçgen bandajın iki
ucu yaralının boynuna düğümlenir, tespit edilen elin parmakları görülebilir şekilde
olmalıdır,
 Kol askısı desteği, göğüs boşluğu ve yaralı kol üzerine yerleştirilir (geniş dış
bandajda yerleştirilebilir.), böylelikle vücuda yapışık bir şekilde yaralı kol ve omuz
eklemi sabitlenmiş olur.
Pazı kemiği kırığı tespiti:
 Sert tespit malzemesiyle yapılır,
 Kırık kemiği tespit edecek olan malzemeler yerleştirilmeden önce, kolun altına (koltuk
boşluğundan yararlanılarak) iki şerit yerleştirilir,
 Malzemelerden kısa olanı koltuk altından itibaren dirseği içine alacak şekilde yerleştirilir,
 Uzun olanı omuzla dirseği içine alacak şekilde yerleştirilir,
 Daha önceden yerleştirilen şeritlerle bağlanarak tespit edilir. Şeritler çok kısa
bağlanmamalıdır,
 Dirseği tespit için kol askısı takılır,
 Omur tespiti için, göğüs ve yaralı kol üzerinden geniş kumaş şerit veya üçgen bandaj
uygulanır.
39
Dirsek kırığı tespiti:
 Kol gergin vaziyette bulunduysa, hastanın vücudu boyunca gergin ve deri ile arası
yumuşak malzemeyle doldurulmuş tespit malzemeleri yardımıyla tespit edilir,
 Eğer bükülmüş vaziyette bulunduysa, bir kol askısı desteği yardımıyla tespit edilir.
Kol askısıyla ön kol, bilek ve el tespiti:
 Kırık dirsek ve bilek ekleminin hareketini önlemek için yaralı ön kolun altına üçgen kol
askısı yerleştirilir. Hasta/yaralının boynunun arkasına üçgenin iki ucu düğümlenir,
 Aşırı hareket etmesini engellemek için, geniş bir bandaj yardımıyla gövdeye bağlanır.
Dirsek kemiği ve/veya ön kol kemiği kırığında sert malzemelerle tespit:
 Ön kolun altına 2 şerit yerleştirilir,
 Yumuşak maddeyle desteklenmiş sert tespit malzemelerinden biri parmak diplerinden
dirseğe kadar içe, diğeri elin dış yüzünden dirseğe gelecek şekilde dışa konarak tespit
edilir,
 Daha önceden yerleştirilen şeritlerle bağlanır, fazla sıkılmamalıdır,
 Dirsek eklemini tespit için kol askısı takılır,
 Bilek kemiklerinde veya el tarak kemiğinde, bölgeyi bir kol askısı ile tespit yeterlidir,
 Parmak kemiği kırıkları ile çıkığı ayırt etmek zordur. Tespit için, bir tespit malzemesi ile
yaralı parmak, yanındaki sağlıklı parmakla bandaj yapılabilir.
Pelvis kemiği kırığı tespiti:
 Her iki bacak arasına bir dolgu malzemesi konur,
 Sekiz şeklindeki bir bandajla bilekler tespit edilir,
 Doğal boşlukların altından (dizler ve bilekler) bandajları kaydırmak ve iki tanesi kalça ve
dizler arasında diğer ikisi dizler ve bilekler arasında olacak şekilde düğümlenerek tespit
edilir. Bütün düğümler aynı tarafta olmalıdır.
Uyluk kemiği kırığının tespiti:
Sert tespit malzemesi ve sağlam bacağı (ikinci bir tespit malzemesi gibi) kullanarak tespit
etme:
 Bir el ayağın üst kısmına, diğeri bileğe konularak yaralı bacak tutulur ve sağlam bacakla
bir hizaya getirmek için yavaşça çekilir. Aynı zamanda hafif bir döndürmede uygulanır,
 Her iki bacak arasına (dizler ve bilekler) bir dolgu malzemesi konur,
 Sekiz şeklinde bir bandajla bilekler sabitlenir,
 Yaralının vücudunun altından, kımıldatmaksızın doğal boşlukları kullanarak bel, diz ve
bileklerin arkasına 7 kumaş şerit (veya benzeri) geçirilir,
 Yumuşak malzemeyle desteklenmiş sert tespit malzemesi, koltuk altından ayağa kadar
yerleştirilir ve ayaklardan yukarı doğru bağlanır,
40
 Düğümler tespit malzemesi üzerine atılarak bandajlar bağlanır,
 Bilek hizasındaki bandaj öncekinin üzerine sekiz şeklinde bağlanır,
 Sert tespit malzemesi bulunmaması halinde, sağlam bacağı tek destek olarak kullanarak,
geniş bandajlarla tespit edilir.
Diz kapağı kırığı tespiti:
 Geniş bandajlar yardımı ile iki bacağı birleştirerek dizkapağı tespit edilir. Dizin üst ve
altında kalan bandajları sıkarken dikkatli olunmalıdır,
 Geniş ve sert tespit malzemesi (tabla) varsa, kalçadan ayağa kadar yaralı bacağın altına
yerleştirilir ve iki tane kalça ve diz arasında, iki tanede diz ile bilek arasında olmak üzere
geniş bandajlarla bağlanabilir. Bunun üzerine eklemi sabitlemek amacıyla, sekiz şeklinde
bir bandaj sarılır.
Kaval kemiğinin tespiti:
Uyluk kemiği kırığı tespitindeki gibidir;
 Bacaklar tutulur ve yavaşça çekilir,
 Doğal boşluklar kullanılarak (dizlerin altı, bileklerin altı) yaralı bacağın altından kumaş
şeritler geçirilir,
 Uygun bir şekilde yumuşak dolgu malzemesiyle desteklenmiş tespit malzemelerinden biri
iç tarafta kasıktan ayağa kadar, diğer tarafta kalçadan ayağa kadar yerleştirilir,
 Ayaklardan başlanarak şeritler dış tespit malzemesi üzerinde düğümlenerek bağlanır.
Bilek hizasındaki bandaj ayak tabanı üzerine sekiz şeklinde düğümlenir.
Bileğin / ayağın tespiti:
 Yaralının ayakkabıları çıkarılmadan bağları çözülür,
 Bilek seviyesinde sarılmış sekiz şeklinde bir bandajla her iki ayak birlikte tespit edilir ve
yumuşak malzemelerle iyice kaplanmış (rulo yapılmış bir battaniye) bir yüzeye dayamak
suretiyle bacakları yukarıda tutmak gerekir.
41
(8)
BĠLĠNÇ BOZUKLUKLARINDA ĠLKYARDIM
Bilinç bozukluğu/ bilinç kaybı nedir?
Beynin normal faaliyetlerindeki bir aksama nedeni ile uyku halinden başlayarak (=bilinç
bozukluğu), hiçbir uyarıya cevap vermeme haline kadar giden (=bilinç kaybı) bilincin kısmen
ya da tamamen kaybolması halidir.
Bayılma (Senkop): Kısa süreli, yüzeysel ve geçici bilinç kaybıdır. Beyne giden kan akışının
azalması sonucu oluşur.
Koma: Yutkunma ve öksürük gibi reflekslerin ve dışarıdan gelen uyarılara karşı tepkinin
azalması ya da yok olması ile ortaya çıkan uzun süreli bilinç kaybıdır.
Bilinç kaybı nedenleri ve belirtileri nelerdir?
Bayılma nedenleri:
 Korku, aşırı heyecan,
 Sıcak, yorgunluk,
 Kapalı ortam, kirli hava,
 Aniden ayağa kalkma,
 Kan şekerinin düşmesi,
 Şiddetli enfeksiyonlar.
Bayılma ( Senkop) Belirtileri:
 Baş dönmesi, baygınlık, yere düşme
 Bacaklarda uyuşma
 Bilinçte bulanıklık
 Yüzde solgunluk
 Üşüme, terleme
 Hızlı ve zayıf nabız
Koma nedenleri:
 Düşme veya şiddetli darbe,
 Özellikle kafa travmaları,
 Zehirlenmeler,
 Aşırı alkol, uyuşturucu kullanımı,
 Şeker hastalığı,
 Karaciğer hastalıkları,
 Havale gibi ateşli hastalıklar.
42
Koma belirtileri:
 Yutkunma, öksürük gibi tepkilerin kaybolması,
 Sesli ve ağrılı dürtülere tepki olmaması,
 İdrar ve gaita kaçırma.
Bilinç bozukluğu durumunda ilkyardım nasıl olmalıdır?
KiĢi baĢının döneceğini hissederse;
 Sırt üstü yatırılır, ayakları 30 cm. kaldırılır,
 Sıkan giysiler gevşetilir,
 Kendini iyi hissedinceye kadar dinlenmesi sağlanır.
Eğer kiĢi bayıldıysa;
 Sırt üstü yatırılarak ayakları 30 cm kaldırılır,
 Solunum yolu açıklığı kontrol edilir ve açıklığın korunması sağlanır,
 Sıkan giysiler gevşetilir,
 Kusma varsa yan pozisyonda tutulur,
 Solunum kontrol edilir,
 Etraftaki meraklılar uzaklaştırılır.
Bilinç kapalı ise:
 Hasta/yaralının yaşam bulguları değerlendirilir (ABC),
 Hasta/yaralıya koma pozisyonu verilir,
 Yardım çağrılır (112),
 Sık sık solunum ve nabız kontrol edilir,
 Yardım gelinceye kadar yanında beklenir.
Koma pozisyonu (yarı yüzükoyun-yan pozisyon) nasıl verilir?
 Sesli veya omzundan hafif sarsarak, uyarı verilerek bilinç kontrol edilir,
 Sıkan giysiler gevşetilir,
 Ağız içinde yabancı cisim olup olmadığı kontrol edilir,
 Bak, dinle, hisset yöntemi ile solunum kontrol edilir,
 Şah damarından nabız kontrol edilir,
 Hasta/yaralının döndürüleceği tarafa diz çökülür,
 Hasta/yaralının karşı tarafta kalan kolu karşı omzunun üzerine konur,
 Karşı taraftaki bacağı dik açı yapacak şekilde kıvrılır,
 İlkyardımcıya yakın kolu baş hizasında omuzdan yukarı uzatılır,
43
 Karşı taraf omuz ve kalçasından tutularak bir hamlede çevrilir,
 Üstteki bacak kalça ve dizden bükülerek öne doğru destek yapılır,
 Alttaki bacak hafif dizden bükülerek arkaya destek yapılır,
 Başı uzatılan kolun üzerine yan pozisyonda hafif öne eğik konur,
 Tıbbi yardım (112) gelinceye kadar bu pozisyonda tutulur,
 3–5 dakika ara ile solunum ve nabız kontrol edilir.
Havale nedir?
Sinir sisteminin merkezindeki bir tahriş (irritasyon) yüzünden beyinde meydana gelen elektriksel
boşalmalar sonucu oluşur. Vücudun adale yapısında kontrol edilemeyen kasılmalar olur.
Havale nedenleri nelerdir?
 Kafa travmasına bağlı beyin yaralanmaları,
 Beyin enfeksiyonları,
 Yüksek ateş,
 Bazı hastalıklar.
Nedenlerine göre havale çeĢitleri nelerdir?
 Ateş nedeniyle oluşan havaleler
 Sara krizi (=Epilepsi)
AteĢ nedeniyle oluĢan havale nedir?
Herhangi bir ateşli hastalık sonucu vücut sıcaklığının 38°C'nin üstüne çıkmasıyla oluşur.
Genellikle 6 ay–6 yaĢ arasındaki çocuklarda rastlanır.
AteĢ nedeniyle oluĢan havalede ilkyardım nasıl olmalıdır?
 Öncelikle hasta ıslak havlu ya da çarşafa sarılır,
 Ateş bu yöntemle düşmüyorsa oda sıcaklığında bir küvete sokulur,
 Tıbbi yardım istenir (112).
Sara krizi (=Epilepsi) nedir?
Kronik bir hastalıktır. Doğum sırasında ya da daha sonra herhangi bir nedenle beyin zedelenmesi
oluşan kişilerde gelişir. Her zaman tipik sara krizi karakterinde olmasa da bazı belirtilerle tanınır.
Sara krizini davet eden bazı durumlar olabilir. Örneğin uzun süreli açlık, uykusuzluk, aşırı
yorgunluk, kullanılan ilaçların doktor izni dışında kesilmesi ya da değiştirilmesi, hormonal
değişiklikler sara krizinin ortaya çıkmasına neden olabilir. Bazı durumlarda sara krizi, madde
bağımlılarının geçirdiği madde yoksunluk krizi ile karıştırılabilir.
44
Sara krizinin belirtileri nelerdir?
 Hastada sonradan oluşan ve ön haberci denilen normalde olmayan kokuları alma, adale
kasılmaları gibi ön belirtiler oluşur,
 Bazen hasta bağırır, şiddetli ve ani bir şekilde bilincini kaybederek yığılır,
 Yoğun ve genel adale kasılmaları görülebilir, 10–20 saniye kadar nefesi kesilebilir,
 Dokularda ve yüzde morarma gözlenir,
 Ardından kısa ve genel adale kasılması, sesli nefes alma, aşırı tükürük salgılanması,
altına kaçırma görülebilir,
 Hasta dilini ısırabilir, başını yere çarpıp yaralayabilir, aşırı kontrolsüz hareketler gözlenir,
 Son aşamada hasta uyanır, şaşkındır, nerede olduğundan habersiz, uykulu hali vardır.
 Bazı kişilerde, sara krizi aşağıdaki hafif belirtilerle görülebilir;
—Bir noktaya doğru dalgın bakış ve kişinin hayal alemine dalmış gibi görünmesi,
—İstemsiz mimik ve hareketler, dudak ısırma gibi hareketler,
—Anlamsız konuşma ve tekrarlayan hareketler,
—Dikkati dağıtacak derecede bellek yitimi.
Sara krizinde ilkyardım nasıl olmalıdır?
Öncelikle, olayla ilgili güvenlik önlemleri alınır (Örneğin kişi yol ortasında kriz geçiriyorsa olay
yerindeki trafik akışı kesilmelidir).
 Kriz, kendi sürecini tamamlamaya bırakılır,
 Hasta bağlanmaya çalışılmaz,
 Kilitlenmiş çene açılmaya çalışılmaz,
 Genel olarak yabancı herhangi bir madde kullanılmaz, koklatılmaz ya da ağızdan
herhangi bir yiyecek içecek verilmez,
 Kendisini yaralamamasına dikkat edilir,
 Başını çarpmasını engellemek için başın altına yumuşak bir malzeme konur,
 Yaralanmaya neden olabilecek gereçler etraftan kaldırılır,
 Sıkan giysiler gevşetilir,
 Kusmaya karşı tedbirli olunur,
 Düşme sonucu yaralanma varsa gerekli işlemler yapılır,
 Tıbbi yardım istenir (112).
45
Kan Ģekeri düĢüklüğü nedir?
Herhangi bir nedenle vücutta glikoz eksildiği zaman ortaya çıkan belirtilerdir.
Kan Ģekeri düĢmesinin nedenleri nelerdir?
 Şeker hastalığı tedavisine bağlı,
 Uzun egzersizler sonrası,
 Uzun süre aç kalma,
 Barsak ameliyatı geçirenlerde yemek sonrası.
Kan Ģekeri aniden düĢtüğünde hangi belirtiler görülür?
 Korku,
 Terleme,
 Hızlı nabız,
 Titreme,
 Aniden acıkma,
 Yorgunluk,
 Bulantı.
Kan Ģekeri düĢüklüğü yavaĢ ve uzun sürede oluĢursa hangi belirtiler görülür?
 Baş ağrısı,
 Görme bozukluğu,
 Uyuşukluk,
 Zayıflık,
 Konuşma güçlüğü,
 Kafa karışıklığı,
 Sarsıntı ve şuur kaybı.
Kan Ģekeri düĢmesinde ilkyardım nasıl olmalıdır?
 Hastanın ABC’si değerlendirilir,
 Hastanın bilinci yerinde ve kusmuyorsa ağızdan şeker, şekerli içecekler verilir, fazla
şekerin bir zararı olmaz (Ayrıca belirtiler fazla şekerden meydana gelmiş ise bile
fazladan şeker verilmesi, hastanın düşük kan şekeri düzeyinde kalmasından daha az
zararlı olacaktır. Çünkü düşük kan şekeri, beyinde ve diğer hayati organlarda kalıcı
zararlara neden olabilir.),
 15–20 dakikada belirtiler geçmiyorsa sağlık kuruluşuna gitmesi için yardım çağırılır,
 Hastanın bilinci yerinde değilse koma pozisyonu verilerek tıbbi yardım çağırılır(112).
46
Göğüste kuvvetli ağrı nedenleri nelerdir?
Göğüste kuvvetli ağrı nedenleri arasında en sık kalp spazmı (angina pektoris) ve kalp krizi
(miyokart enfarktüsü) görülür. Her ikisi de kalp kasının belli bir yerine gönderilen kanın
azalması sonucu oluşur.
Göğüste kuvvetli ağrı belirtileri nelerdir?
Kalp Spazmı (Angina Pektoris) belirtileri:
 Sıkıntı veya nefes darlığı olur,
 Ağrı hissi; genellikle göğüs ortasında başlar, kollara, boyuna, sırta ve çeneye doğru
ilerler,
 Sıklıkla fiziksel hareket, fiziksel zorlanma, heyecan, üzüntü ya da fazla yemek yeme
sonucu ortaya çıkar,
 Kısa sürelidir, ağrı yaklaşık 5–10 dakika kadar sürer,
 Ağrı, istirahat ile durur, istirahat halindeyken görülmesi ciddi bir durumu gösterir,
 Nefes alıp vermekle ağrının şekli ve şiddeti değişmez.
Kalp Krizi (Miyokart Enfarktüsü) belirtileri:
 Hasta ciddi bir ölüm korkusu ve yoğun sıkıntı hisseder, terleme, mide bulantısı,
kusma gibi bulgular görülür,
 Ağrı; göğüs ya da mide boşluğunun herhangi bir yerinde, sıklıkla kravat bölgesinde
görülür, omuzlara, boyuna, çeneye ve sol kola yayılır,
 Süre ve yoğunluk olarak kalp spazmı (angina pektoris) ağrısına benzemekle birlikte
daha şiddetli ve uzun sürelidir,
 En çok hazımsızlık, gaz sancısı veya kas ağrısı şeklinde belirti verir ve bu nedenle bu
tür rahatsızlıklarla karıştırılır (Bu tür gaz ya da kas ağrıları, aksi ispat edilinceye kadar
kalp krizi olarak düşünülmelidir),
 Nefes alıp vermekle ağrının şekli ve şiddeti değişmez.
Göğüs ağrısında ilkyardım nasıl olmalıdır?
 Hastanın yaşamsal bulguları kontrol edilir (ABC),
 Hasta hemen dinlenmeye alınır, sakinleştirilir,
 Yarı oturur pozisyon verilir,
 Kullandığı ilaçları varsa almasına yardım edilir,
 Yardım istenerek (112) sağlık kuruluşuna gitmesi sağlanır,
 Yol boyunca yaşam bulguları izlenir.
47
(9)
ZEHĠRLENMELERDE ĠLKYARDIM
Zehirlenme nedir?
Vücuda zehirli (toksik) bir maddenin girmesi sonucu normal fonksiyonların bozulmasıdır.
Vücuda dışarıdan giren bazı yabancı maddeler, vücudun yaşamsal fonksiyonlarına zarar
verebileceğinden zehirli (toksik) olarak kabul edilirler.
Zehirlenme hangi yollarla meydana gelir?
Zehirlenme yolları üç grupta toplanır.
 Sindirim yoluyla: En sık rastlanan zehirlenme yoludur. Sindirim yoluyla alınan zehirler
genellikle ev ya da bahçede kullanılan kimyasal maddeler, zehirli mantarlar, bozuk besinler,
ilaç ve aşırı alkoldür.
 Solunum yoluyla: Zehirli maddenin solunum yolu ile alınmasıyla oluşur. Genellikle karbon
monoksit (tüp kaçakları, şofben, bütan gaz sobaları), lağım çukuru veya kayalarda biriken
karbondioksit, havuz hijyeninde kullanılan klor, yapıştırıcılar, boyalar ev temizleyicileri gibi
maddeler ile oluşur.
 Cilt yoluyla: Zehirli madde vücuda direk deri aracılığı ile girer. Bu yolla olan zehirlenmeler
böcek sokmaları, hayvan ısırıkları, ilaç enjeksiyonları, saç boyaları, zirai ilaçlar gibi zehirli
maddelerin deriden emilmesi ile oluşur.
Zehirlenmelerde genel belirtiler nelerdir?
 Sindirim sistemi bozuklukları: Bulantı, kusma, karın ağrısı, gaz, şişkinlik, ishal
 Sinir sistemi bozuklukları: Bilinç kaybı, havale, rahatsızlık hissi, kaslarda ağrı, kasılma,
hareketlerde uyumsuzluk, şok belirtileri
 Solunum sistemi bozuklukları: Nefes darlığı, solunum durması, baş ağrısı, baş dönmesi,
kulak çınlaması, oksijen yetmezliği nedeni ile ciltte kızarıklık, morarma
 DolaĢım sistemi bozuklukları: Nabız bozukluğu, baş ağrısı, soğuk terleme, kalp durması
Sindirim yoluyla zehirlenmede ilkyardım nasıl olmalıdır?
 Bilinç kontrolü yapılır,
 Ağız zehirli madde ile temas etmişse su ile çalkalanır, zehirli madde ele temas etmişse el
sabunlu su ile yıkanır,
 Yaşam bulguları değerlendirilir,
 Kusma, bulantı, ishal gibi belirtiler değerlendirilir,
 Kusturulmaya çalışılmaz, özellikle yakıcı maddelerin alındığı durumlarda hasta asla
kusturulmaz,
 Bilinç kaybı varsa koma pozisyonu verilir,
 Üstü örtülür,
 Tıbbi yardım istenir (112),
48
olayla ilgili bilgiler toplanarak kaydedilir; Sindirim yolu ile olan zehirlenmelerde tıbbi
müdahaleye yardımcı olmak için
—Zehirli maddenin türü nedir?
—İlaç ya da uyuşturucu alıyor mu?
—Hasta saat kaçta bulundu?
—Evde ne tip ilaçlar var?
Solunum yolu ile zehirlenmelerde ilkyardım nasıl olmalıdır?
 Hasta temiz havaya çıkarılır ya da cam ve kapı açılarak ortam havalandırılır,
 Yaşamsal belirtiler değerlendirilir (ABC),
 Yarı oturur pozisyonda tutulur,
 Bilinç kapalı ise koma pozisyonu verilir,
 Tıbbi yardım istenir (112),
 İlkyardımcı müdahale sırasında kendini ve çevresini korumak için gerekli önlemleri
almalıdır,
 Solunumu korumak için maske veya ıslak bez kullanılır,
 Elektrik düğmeleri ve diğer elektrikli aletler ve ışıklandırma cihazları kullanılmaz,
 Yoğun duman varsa hastayı dışarı çıkarmak için ip kullanılmalıdır,
 Derhal itfaiyeye haber verilir (110).
Cilt yolu ile zehirlenmelerde ilkyardım nasıl olmalıdır?
 Yaşam bulguları değerlendirilir,
 Ellerin zehirli madde ile teması önlenmelidir,
 Zehir bulaşmış giysiler çıkartılır,
 15–20 dakika boyunca deri bol suyla yıkanmalıdır,
 Tıbbi yardım istenir (112).
Zehirlenmelerde genel ilkyardım kuralları nelerdir?
 Zehirlenmeye neden olan maddenin uzaklaştırılması (Kirli madde vücuttan ne kadar
çabuk uzaklaştırılırsa o kadar az miktarda emilir),
 Hayati fonksiyonların devamının sağlanması,
 Sağlık kuruluşuna bildirilmesi (112).
ġofben Kazaları:
Şofben sıcak su temini için birçok konutta hala kullanılmaktadır. Elektrikle çalışanlar genellikle
termostat arızası nedeniyle kazan patlamalarına neden olabilmekte ve kişiler sıcak su yanıkları
ile karşılaşabilmektedir. LPG ile çalışan şofbenler ile de kazalar olmaktadır.
49
Bu kazalar ortamdaki oksijenin yanma sırasında tüketilmesine bağlıdır. LPG zehirli değildir.
Ancak; 6 m3’den küçük iyi havalandırılmamış mekanlarda şofben kullanıldığında ortamdaki
oksijen hızla tükenmekte ve kişiler bu yüzden havasızlıktan boğularak kaybedilmektedirler.
ġofben Kazalarında Ġlkyardım:
 Kişi ortamdan uzaklaştırılır,
 Hareket ettirilmez,
 Yaşam bulguları değerlendirilir (ABC) ,
 Havayolu açıklığı sağlanır,
 Tıbbi yardım istenir (112).
Alınması Gereken Önlemler Nelerdir:
 Banyo içerden kilitlenmemeli,
 Şofben iyi çeken bir bacaya bağlanmalı,
 Şofbenin olduğu yere bol hava girişi sağlanmalı,
 Şofben ile tüp arasındaki hortum 125 cm’den uzun olmamalı,
 Banyodaki kişiler kontrol edilmeli.
Karbon monoksit Zehirlenmesi:
Endüstriyel merkezlerde önemli bir sorundur. Egzoz gazları, gaz ve kömür ısıtıcıları, mangal
kömürleri, kuyular ve derin çukurlarda bulunur. Karbon monoksit renksiz, kokusuz, havadan
hafif ve rahatsız edici olmayan bir gazdır. Hemoglobine bağlanma kapasitesi oksijenden 280 kat
fazladır.
Karbon monoksit Zehirlenmesi Belirtileri Nelerdir?
 Aşırı yorgunluk, huzursuzluk,
 Grip belirtileri,
 Bulantı- kusma, baş dönmesi, karıncalanma,
 Cilt ve tırnaklarda kısa süreli kiraz kırmızısı renk değişimi,
 Göğüs ağrısı, çarpıntı hissi, tansiyon düşüklüğü,
 Solunum durması, kalp durması, koma.
50
Karbon monoksit Zehirlenmesinde Ġlkyardım:
 Kişi ortamdan uzaklaştırılır,
 Hareket ettirilmez,
 Yaşam bulguları değerlendirilir (ABC),
 Hava yolu açıklığı sağlanır
 Tıbbi yardım istenir (112).
(10)
HAYVAN ISIRMALARINDA ĠLKYARDIM
Kedi- köpek gibi hayvan ısırmalarında ilkyardım nasıl olmalıdır?
 Hasta/yaralı yaşamsal bulgular yönünden değerlendirilir (ABC),
 Hafif yaralanmalarda yara 5 dakika süreyle sabun ve soğuk suyla yıkanır,
 Yaranın üstü temiz bir bezle kapatılır,
 Ciddi yaralanma ve kanama varsa yaraya temiz bir bezle basınç uygulanarak kanama
durdurulmalıdır,
 Derhal tıbbi yardım istenmeli (112),
 Hasta kuduz ve/veya tetanos aşısı için uyarılmalıdır,
Arı sokmalarının belirtileri nelerdir?
Belirtiler kısa sürer. Acı, şişme, kızarıklık gibi lokal belirtiler olur. Arı birkaç yerden soktuysa,
nefes borusuna yakın bir yerden soktuysa ya da kişi alerjik bünyeli ise tehlikeli olabilir.
Arı sokmalarında ilkyardım nasıl olmalıdır?
 Yaralı bölge yıkanır,
 Derinin üzerinden görülüyorsa arının iğnesi çıkarılır,
 Soğuk uygulama yapılır,
 Eğer ağızdan sokmuşsa ve solunumu güçleştiriyorsa buz emmesi sağlanır,
 Ağız içi sokmalarında ve alerji hikayesi olanlarda tıbbi yardım istenir (112).
51
Akrep sokmalarının belirtileri nelerdir?
Kuvvetli bir lokal reaksiyon oluşturur.
 Ağrı,
 Ödem,
 İltihaplanma, kızarma, morarma,
 Adale krampları, titreme ve karıncalanma,
 Huzursuzluk, havale gözlenebilir.
Akrep sokmalarında ilkyardım nasıl olmalıdır?
 Sokmanın olduğu bölge hareket ettirilmez,
 Yatar pozisyonda tutulur,
 Yaraya soğuk uygulama yapılır,
 Kan dolaşımını engellemeyecek şekilde bandaj uygulanır,
 Yara üzerine hiçbir girişim yapılmaz.
Yılan sokmalarının belirtileri nelerdir?
Lokal ve genel belirtiler verir:
 Bölgede morluk, iltihaplanma (1–2 hafta sürer),
 Kusma, karın arısı, ishal gibi sindirim sistemi bozuklukları,
 Aşırı susuzluk,
 Şok, kanama,
 Psikolojik bozukluklar,
 Kalpte ritim bozukluğu, baş ağrısı ve solunum düzensizliği.
Yılan sokmalarında ilkyardım nasıl olmalıdır?
 Hasta sakinleştirilip, dinlenmesi sağlanır,
 Yara su ile yıkanır,
 Yaraya yakın bölgede baskı yapabilecek eşyalar (yüzük, bilezik vb.) çıkarılır,
 Yasa baş ve boyunda ise yara çevresine baskı uygulanır,
 Kol ve bacaklarda ise yara üstünden dolaşımı engellemeyecek şekilde bandaj uygulanır
(Turnike uygulanmaz),
 Soğuk uygulama yapılır,
 Yara üzerine herhangi bir girişimde bulunulmaz (yara emilmez),
 Yaşamsal bulgular izlenir,
 Tıbbi yardım istenir (112).
Deniz canlıları sokmasında belirtiler nelerdir?
Çok ciddi değildir. Lokal ve genel belirtiler görülür:
52
 Kızarma,
 Şişme,
 İltihaplanma,
 Sıkıntı hissi,
 Huzursuzluk,
 Havale,
 Baş ağrısı.
Deniz canlıları sokmasında ilkyardım nasıl olmalıdır?
 Yaralı bölge hareket ettirilmez,
 Batan diken varsa ve görünüyorsa çıkartılır,
 Etkilenen bölge ovulmamalı,
 Sıcak uygulama yapılmalıdır.

(11)
GÖZ, KULAK VE BURUNA YABANCI CĠSĠM KAÇMASINDA ĠLKYARDIM
Göze yabancı cisim kaçmasında ilkyardım nasıl olmalıdır?
Toz gibi küçük madde ise;
 Göz ışığa doğru çevrilir ve alt göz kapağı içine bakılır,
 Gerekirse üst göz kapağı açık tutulur,
 Nemli temiz bir bezle çıkarılmaya çalışılır,
 Hastaya gözünü kırpıştırması söylenir,
 Göz ovulmamalıdır,
 Çıkmıyorsa sağlık kuruluşuna gitmesi sağlanır.
Bir cisim batması varsa ya da metal cisim kaçmıĢsa;
 Gerekmedikçe hasta yerinden oynatılmaz,
 Göze hiçbir şekilde dokunulmaz,
 Tıbbi yardım istenir (112),
 Hastanın göz uzmanı olan bir sağlık kuruluşuna gitmesi sağlanır.
Kulağa yabancı cisim kaçmasında ilkyardım nasıl olmalıdır?
 Kesinlikle sivri ve delici bir cisimle müdahale edilmez,
 Su değdirilmez,
 Tıbbi yardım istenir (112).
53
Buruna yabancı cisim kaçmasında ilkyardım nasıl olmalıdır?
 Burun duvarına bastırarak kuvvetli bir nefes verme ile cismin atılması sağlanır,
 Çıkmazsa tıbbi yardım istenir (112).
(12)
BOĞULMALARDA ĠLKYARDIM
Boğulma nedir?
Boğulma, vücuttaki dokulara yeterli oksijen gitmemesi sonucu dokularda bozulma meydana
gelmesidir.
Boğulma nedenleri nelerdir?
 Bayılma ve bilinç kaybı sonucu dilin geriye kayması,
 Nefes borusuna sıvı dolması,
 Nefes borusuna yabancı cisim kaçması,
 Asılma,
 Akciğerlerin zedelenmesi,
 Gazla zehirlenme,
 Suda boğulma (*).
(*) Suda boğulmalarda, boğulma sırasında nefes borusu girişinin kasılmasına bağlı olarak
çok az miktarda su akciğerlere girer. Suda boğulanlarda özellikle soğuk havalarda 20–30
dakika geçse bile yapay solunum ve kalp mesajına başlanmalıdır.
Suda boğulmalarda, ağızdan ağza ya da ağızdan buruna solunumun suda yaptırılması
mümkündür ve bu uygulamaya su içerisinde iken başlanmalıdır. Bu uygulama derin sularda
mümkün olmayabilir, bu nedenle hasta/yaralının hızla sığ suya doğru çekilmesi gerekir.
Suya atlama sonucu, boğulma riskinin yanı sıra genel vücut travması ya da omurga kırıkları
da akla gelmelidir. Bu nedenle suda, başın çok fazla arkaya itilmemesi gereklidir.
Boğulmalarda genel belirtiler nelerdir?
 Nefes almada güçlük,
 Gürültülü, hızlı ve derin solunum,
 Ağızda balgam toplanması ve köpüklenme,
 Yüzde, dudaklarda ve tırnaklarda morarma,
 Genel sıkıntı hali, cevaplarda isabetsizlik ve kararsızlık,
 Bayılma.
54
Boğulmalarda genel ilkyardım iĢlemleri ne olmalıdır?
 Boğulma nedeni ortadan kaldırılır,
 Bilinç kontrolü yapılır,
 Hastanın yaşamsal bulguları değerlendirilir,
 Temel yaşam desteği sağlanır,
 Derhal tıbbi yardım istenir (112),
 Yaşam bulguları izlenir.
(13)
HASTA/ YARALI TAġIMA TEKNĠKLERĠ
Hasta/yaralı taĢınmasında genel kurallar nelerdir?
Hasta/yaralı taşınmasında ilkyardımcı kendi sağlığını riske sokmamalıdır,
Gereksiz zorlama ve yaralanmalara engel olmak için aşağıdaki kurallara uygun
davranmalıdır;
 Hasta/yaralıya yakın mesafede çalışılmalı,
 Daha uzun ve kuvvetli kas grupları kullanılmalı,
 Sırtın gerginliğini korumak için dizler ve kalçalar bükülmeli (Omurilik yaralanmaları
riskini azaltır),
 Yerden destek alacak şekilde her iki ayağı da kullanarak biri diğerinden biraz öne
yerleştirilmeli,
 Kalkarken, ağırlığı kalça kaslarına vererek dizler en uygun biçimde doğrultulmalı,
 Baş her zaman düz tutulmalı, homojen ve düzgün bir şekilde hareket ettirilmeli,
 Yavaş ve düzgün adımlarla yürünmeli ve adımlar omuzdan daha geniş olmamalı,
 Ağırlık kaldırırken karın muntazam tutulup kalça kasılmalı,
 Omuzlar, leğen kemiğinin ve omuriliğin hizasında tutulmalı,
 Yön değiştirirken ani dönme ve bükülmelerden kaçınılmalı,
 Hasta/yaralı mümkün olduğunca az hareket ettirilmeli,
 Hasta/yaralı baş-boyun-gövde ekseni esas alınarak en az 6 destek noktasından
kavranmalı,
 Tüm hareketleri yönlendirecek sorumlu bir kişi olmalı, bu kişi hareketler için gereken
komutları (dikkat, kaldırıyoruz gibi) vermelidir. Bu kişi genellikle ağırlığın en fazla
olduğu ve en fazla dikkat edilmesi gereken bölge olan baş ve boyun kısmını tutan kişi
olmalı,
Hasta/yaralı taşınırken mükemmel bir ekip çalışması gerekmektedir.
55
Acil taĢıma teknikleri nelerdir?
 Genel bir kural olarak, hasta/yaralının yeri değiştirilmemeli ve dokunulmamalıdır.
Olağanüstü bir tehlike söz konusuysa, taşıdığı her türlü riske rağmen acil taşıma
zorunludur.
 En kısa sürede yaralılar güvenli bir yere taşınmalıdır.
Sürükleme yöntemleri nelerdir?
Hasta/yaralının sürüklenmesi, oldukça faydalı bir yöntemdir. Özellikle, çok kilolu ve iriyarı
kişilerin taşınması gerekiyorsa; dar, basık ve geçiş güçlüğü olan bir yerden çıkarmalarda
herhangi bir yaralanmaya neden olmamak için seçilebilecek bir yöntemdir. İlkyardımcının
fiziksel kapasitesi göz önünde bulundurulmalıdır. Mümkünse battaniye kullanılmalıdır.
Sürükleme yöntemleri şunlardır;
 Ayak bileklerinden sürükleme,
 Koltuk altından tutarak sürükleme.
ARAÇ ĠÇĠNDEKĠ YARALIYI (RENTEK) TAġIMA YÖNTEMĠ
DİKKAT: Araç içindeki yaralıyı (Rentek Manevrası) taşıma; kaza geçirmiş yaralı bir kişiyi eğer
bir tehlike söz konusu ise omuriliğe zarar vermeden çıkarmada kullanılır. Bu uygulama solunum
durması; yangın tehlikesi, patlama gibi tehlikeli durumlarda uygulanacaktır.
1- Kaza ortamı değerlendirilir; patlama, yangın tehlikesi belirlenir, çevre ve ilkyardımcının kendi
güvenliği sağlanır,
2- Hasta/yaralının omuzlarına hafifçe dokunarak ve ―iyi misiniz?‖ diye sorarak bilinci kontrol
edilir,
3- Hasta/yaralının solunum yapıp yapmadığı gözlemlenir (göğüs hareketleri izlenir). Eğer
solunum yok ise,
4- Hasta/yaralının ayaklarının pedala sıkışmadığından emin olunur; emniyet kemeri açılır,
5- Hasta/yaralıya yan tarafından yaklaşılır ve bir elle kolu diğer elle de çenesi kavranarak boynu
tespit edilir ( Hafif hareketle),
6- Baş-boyun-gövde hizasını bozmadan araçtan dışarı çekilir,
7- Hasta/yaralı yavaşça yere veya sedyeye yerleştirilir.
56
Kısa mesafede süratli taĢıma teknikleri nelerdir?
1-Kucakta taĢıma:
Bilinci açık olan çocuklar ve hafif yetişkinler için kullanışlı bir yöntemdir. Bir ilkyardımcı
tarafından uygulanır.
 Bir elle yaralı dizlerinin altından tutularak destek alınır,
 Diğer elle gövdenin ağırlığı yüklenerek sırtından kavranır,
 Yaralıya kollarını ilkyardımcının boynuna dolaması söylenebilir. Bu yaralının kendini
güvende hissetmesini sağlar,
 Ağırlık dizlere verilerek kalkılır.
2-Ġlkyardımcının omzundan destek alma:
Hafif yaralı ve yürüyebilecek durumdaki hasta/yaralıların taşınmasında kullanılır. Bir
ilkyardımcı tarafından uygulanır. Bu yöntem iki kiĢi ile de uygulanabilir.
 Yaralının bir kolu ilkyardımcının boynuna dolanarak destek verilir,
 İlkyardımcı boşta kalan kolu ile hasta/yaralının belini tutarak yardım eder.
3-Sırtta taĢıma:
Bilinçli hastaları taşımada kullanılır. Bir ilkyardımcı tarafından uygulanır.
 İlkyardımcı hasta/yaralıya sırtı dönük olarak çömelir ve bacaklarını kavrar,
 Hasta/yaralının kolları ilkyardımcının göğsünde birleştirilir,
 Ağırlık dizlere verilerek hasta/yaralı kaldırılır.
4-Omuzda taĢıma ( Ġtfaiyeci yöntemi) :
Yürüyemeyen ya da bilinci kapalı olan kişiler için kullanılır. Bir ilkyardımcı tarafından
uygulanır. İlkyardımcının bir kolu boşta olacağından merdiven ya da bir yerden rahatlıkla destek
alınabilir.
 İlkyardımcı sol kolu ile omzundan tutarak hasta/yaralıyı oturur duruma getirir,
 Çömelerek sağ kolunu hasta/yaralının bacaklarının arasından geçirir,
 Hasta/yaralının vücudunu sağ omzuna alır,
 Sol el ile hasta/yaralının sağ elini tutar, ağırlığı dizlerine vererek kalkar,
 Hasta/yaralının önde boşta kalan bileği kavranarak hızla olay yerinden uzaklaştırılır.
5-Ġki ilkyardımcı ile ellerin üzerinde taĢıma (Altın BeĢik Yöntemi) :
Hasta/yaralının ciddi bir yaralanması yoksa ve yardım edebiliyorsa iki, üç, dört elle altın beşik
yapılarak taşınır.
57
Ġki elle: İki ilkyardımcının birer eli boşta kalır, bu elleri birbirlerinin omzuna koyarlar, diğer
elleri ile bileklerinden kavrayarak hasta/yaralıyı oturturlar.
Üç elle: Birinci ilkyardımcı bir eli ile ikinci ilkyardımcının omzunu kavrar, diğer eli ile ikinci
ilkyardımcının el bileğini kavrar. İkinci ilkyardımcı bir el ile birinci ilkyardımcının bileğini,
diğer eli ile de kendi bileğini kavrar.
Dört elle: İlkyardımcılar bir elleri ile diğer el bileklerini, öbür elleri ile de birbirlerinin
bileklerini kavrarlar.
6-Kollar ve bacaklardan tutarak taĢıma:
Hasta/yaralı bir yerden kaldırılarak hemen başka bir yere aktarılacaksa kullanılır. Ġki
ilkyardımcı tarafından uygulanır.
 İlkyardımcılardan biri sırtı hasta/yaralıya dönük olacak şekilde bacakları arasına çömelir
ve elleri ile hasta/yaralının dizleri altından kavrar. İkinci ilkyardımcı hasta/yaralının baş
tarafına geçerek kolları ile koltuk altlarından kavrar. Bu şekilde kaldırarak taşırlar.
7-Sandalye ile taĢıma:
Hasta/yaralının bilinçli olması gereklidir. Özellikle merdiven inip çıkarken çok kullanışlı bir
yöntemdir. Ġki ilkyardımcı tarafından uygulanır.
 Bir ilkyardımcı sandalyeyi arka taraftan, oturulacak kısma yakın bir yerden, diğer
ilkyardımcı sandalyenin ön bacaklarını aşağı kısmından kavrayarak taşırlar.
Sedye üzerine yerleĢtirme teknikleri nelerdir?
1-KaĢık tekniği:
Bu teknik hasta/yaralıya sadece bir taraftan ulaşılması durumunda üç ilkyardımcı tarafından
uygulanır.
 İlkyardımcılar hasta/yaralının tek bir yanında bir dizleri yerde olacak şekilde diz çökerler,
 Hasta/yaralının elleri göğsünde birleştirilir,
 Birinci ilkyardımcı baş ve omzundan, ikinci ilkyardımcı sırtının alt kısmı ve uyluğundan,
üçüncü ilkyardımcı dizlerinin altından ve bileklerinden kavrar. Daha sonra kendi ellerini
hasta/yaralının vücudun altından geçirerek kavrarlar,
 Başını ve omzunu tutan birinci ilkyardımcının komutu ile tüm ilkyardımcılar aynı anda
hasta/yaralıyı kaldırarak dizlerinin üzerine koyarlar,
 Aynı anda tek bir hareketle hasta/yaralıyı göğüslerine doğru çevirirler,
 Sonra uyumlu bir şekilde ayağa kalkar ve aynı anda düzgün bir şekilde sedyeye koyarlar.
2-Köprü tekniği:
Hasta/yaralıya iki taraftan ulaşılması durumunda dört ilkyardımcı tarafından yapılır.
 İlkyardımcılar bacaklarını açıp, hasta/yaralının üzerine hafifçe çömelerek yerleşirler,
 Birinci ilkyardımcı başı koruyacak şekilde omuz ve ensesinden, ikinci ilkyardımcı
kalçalarından, üçüncü ilkyardımcı da dizlerinin altından tutar,
58
 Birinci ilkyardımcının komutu ile her üç ilkyardımcı hastayı kaldırırlar,
 Dördüncü ilkyardımcı sedyeyi arkadaşlarının bacakları arasına iterek yerleştirir ve
hasta/yaralı sedyenin üzerine konulur.
3-KarĢılıklı durarak kaldırma:
Omurilik yaralanmalarında ve şüphesinde kullanılır. Üç ilkyardımcı tarafından uygulanır.
 İki ilkyardımcı hasta/yaralının göğüs hizasında karşılıklı diz çökerler,
 Üçüncü ilkyardımcı hasta/yaralının dizleri hizasında diz çöker,
 Hasta/yaralının kolları göğsünün üzerinde birleştirerek, düz yatması sağlanır,
 Baş kısımdaki ilkyardımcılar kollarını baş-boyun eksenini koruyacak şekilde
hasta/yaralının sırtına yerleştirirler,
 Hasta/yaralının dizleri hizasındaki üçüncü ilkyardımcı kollarını açarak hasta/yaralının
bacaklarını düz olacak şekilde kavrar. Verilen komutla, tüm ilkyardımcılar hasta/yaralıyı
düz olarak kaldırarak sedyeye yerleştirirler.
Sedye ile taĢıma teknikleri nelerdir?
Sedye ile taşımada genel kurallar şunlardır;
 Hasta/yaralı battaniye ya da çarşaf gibi bir malzeme ile sarılmalıdır,
 Düşmesini önlemek için sedyeye bağlanmalıdır,
 Başı gidiş yönünde olmalıdır,
 Sedye daima yatay konumda olmalıdır,
 Öndeki ilkyardımcı sağ, arkadaki ilkyardımcı sol ayağı ile yürümeye başlamalıdır
(Sürekli değiştirilen adımlar sedyeye sağlam taşıma sağlar),
 Daima sedye hareketlerini yönlendiren bir sorumlu olmalı ve komut vermelidir,
 Güçlü olan ilkyardımcı hasta /yaralının baş kısmında olmalıdır.
1-Sedyenin iki kiĢi tarafından taĢınması:
 Her iki ilkyardımcı çömelirler, sırtları düz, bacakları kıvrık olacak şekilde sedyenin iki
ucundaki iç kısımlarda dururlar,
 Komutla birlikte sedyeyi kaldırırlar ve yine komutla dönüşümlü adımla yürümeye
başlarlar,
 Önde yürüyen yoldaki olası engelleri haber vermekle sorumludur.
2-Sedyenin dört kiĢi tarafından taĢınması:
Yaralının durumu ağır ise ya da yol uzun, zor ve engelli ise sedye 4 kişi ile taşınmalıdır.
 İlkyardımcıların ikisi hasta/yaralının baş, diğer ikisi ayak kısmında sırtları dik, bacakları
bükülü olarak sedyenin yan kısımlarında çömelirler. Sedyenin sapından tutarlar ve yukarı
komutu ile sedyeyi kaldırırlar,
59
 Sedyenin sol tarafından tutan ilkyardımcılar sol, sağ tarafındakiler sağ adımlarıyla
yürümeye başlarlar,
 Dar bölgeden yürürken ilkyardımcılar sırtlarını sedyenin iç kısmına vererek yerleşirler,
 Merdiven, yokuş inip çıkarken sedye mümkün olabilecek en yatay pozisyonda
tutulmalıdır. Bunun için ayak tarafındakiler sedyeyi omuz hizasında, baş tarafındakiler
uyluk hizasında tutmalıdır.
3-Bir battaniye ile geçici sedye oluĢturma:
 Tek bir battaniye ile sedye oluşturmada ise battaniye yere serilir kenarları rulo yapılır.
Yaralı üzerine yatırılarak kısa mesafede güvenle taşınabilir.
4-Bir battaniye ve iki kiriĢle geçici sedye oluĢturma:
Yeterli uzunlukta iki kiriş ile sedye oluşturmak mümkündür.
 Bir battaniye yere serilir,
 Battaniyenin 1/3'üne birinci kiriş yerleştirilir ve battaniye bu kirişin üzerine katlanır,
 Katlanan kısmın bittiği yere yakın bir noktaya ikinci kiriş yerleştirilir,
 Battaniyede kalan kısım bu kirişin üzerini kaplayacak şekilde kirişin üzerine doğru
getirilir,
 Hasta/yaralı bu iki kirişin arasında oluşturulan bölgeye yatırılır.
60

Yorumlar - Yorum Yaz


Üyelik Girişi
FACEBOOK - TWİTTER
Eğer HEKİM İseniz
BENİ
TAKİP edebilirsiniz


OTOMATİK PERSENTİL HESAPLAMA PROGRAMI
BEBEK GELİŞİM TAKİBİ
FOTOTERAPİ SINIRLARI

FOTOTERAPİ VE EXCHANGE SINIRLARI

SATIN ALMAK İÇİN TIKLAYINIZ

SATIN ALMAK İÇİN TIKLAYIN

SATIN ALMAK İÇİN TIKLAYINIZ

SATIN ALMAK İÇİN TIKLAYINIZ
Anket
TEMEL AİLE HEKİMLİĞİ KİTABINI HEKİM ARKADAŞLARINIZA ÖNERİR MİSİNİZ?
Hava Durumu
Anlık
Yarın
14° 17° 13°
Ziyaret Bilgileri
Aktif Ziyaretçi6
Bugün Toplam124
Toplam Ziyaret1322014